Scott Tiger Tech Blog

Blog technologiczny firmy Scott Tiger S.A.

Publikacje elektroniczne

Autor: Piotr Karpiuk o środa 23. Listopad 2011

Projektowanie układu graficznego

Pojawienie się przeglądarek internetowych, a także smartfonów, tabletów i czytników e-booków wywołuje spore poruszenie nie tylko wśród czytelników, ale i osób odpowiedzialnych za skład. Na ile różni się projektowanie i formatowanie e-booków i książek drukowanych? Pomijając już dywagacje na temat tego co to jest książka (a wg polskiej normy musi np. mieć co najmniej 49 stron i być ogólnie dostępna), czym w zasadzie jest e-book? Nie jest to każda publikacja elektroniczna (to pojęcie obejmuje również np. strony WWW), a i stwierdzenie „dowolny plik komputerowy zawierający tekst” również wydaje się zbyt szerokie. Czy multimedialna encyklopedia PWN na płytce CD może być nazwana książką?

Z punktu widzenia typografa składającego książki drukowane, problemy z publikacjami elektronicznymi są niemałe:

  • Książka drukowana ma określony rozmiar, zwykle prostokąta o proporcjach 1/√2 i układ portretowy. Publikacja elektroniczna może być wyświetlana zarówno na 21-calowym monitorze z rozdzielczością do 1920×1080 (o proporcjach zwykle 4:3 lub 8:5), 12-calowym monitorze laptopa, 10-calowym ekranie tabletu, czytnikach e-booków o bardzo różnym rozmiarze ekranu, lub 3-calowym ekranie smartfonu — układ może być portretowy lub pejzażowy.
  • Materiały drukowane mają rozdzielczość 1200–2400 dpi, a w przypadku ekranów komputerowych jest to zwykle 96 dpi — w efekcie subtelne elementy małych liter (np. szeryfy) mogą się zgubić lub rozmyć i utrudniać czytanie.
  • Książka drukowana ma raz na zawsze ustalony skład, natomiast czytelnik publikacji elektronicznej może powiększyć sobie czcionkę lub wybrać inny krój, a niejednokrotnie trudno mówić o czymś takim jak „strona”.
  • W druku kolorowym posługujemy się przestrzenią barw CMYK, podczas gdy na ekranie jest to najczęściej RGB.

Ponieważ ostatnimi czasy zacząłem się interesować podstawami projektowania układu graficznego, rozejrzałem się trochę po księgarniach i Internecie aby się zorientować jak wygląda sprawa w przypadku publikacji elektronicznych, a oto wyniki moich dociekań:

Zauważmy że da się wyróżnić pewne cechy wspólne dla składu wszystkich publikacji, np.:

  • nie używaj podkreślenia,
  • nie składaj tekstu wersalikami (w ostateczności rozważ kapitaliki); wersaliki czytamy wolniej chociażby z tego względu że zwykle czytając wspomagamy się kształtem linii brzegowej słów,
  • staraj się używać wyrównania akapitów do lewej, unikaj justowania zwłaszcza dla wąskich kolumn (optymalna szerokość kolumny z punktu widzenia łatwości czytania to ok. 9 cm),
  • staraj się nie używać więcej niż dwóch różnych krojów czcionek (chyba że jesteś mistrzem typografii i naprawdę wiesz co robisz),
  • stosuj się do tzw. Wielkiej Czwórki, tj. zasad kontrastu, powtarzania, wyrównania i grupowania.

Publikacje elektroniczne tworzone i udostępniane są nierzadko przez amatorów w tej dziedzinie (takich jak ja), którzy nie mają podstaw wiedzy i zapominają, że najważniejszy jest przekaz treści, a nie efektowny wygląd (np. że to grafika służy tekstowi, a nie odwrotnie).

Zalecenia dla publikacji elektronicznych to m.in.:

  • aby poprawić czytelność: zalecana interlinia 140% (w tekstach drukowanych jest to zwykle 120%),
  • używaj żywej paginy (w książce elektronicznej łatwiej się zgubić)
  • linki lepiej zaznaczać kolorem niebieski+fioletowy niż podkreśleniem (nie deformuje kształtu znaków),
  • przypisy jako hiperłącza, dobrze rozróżnić wewnętrzne od zewnętrznych
  • akapity wyróżniaj odstępami zamiast wcięciem (to drugie jest typowe dla druku),
  • stosuj mniejszą szerokość kolumny niż w przypadku druku, formatuj tekst do lewej (nie justuj),
  • istnieje grupa krojów stworzonych specjalnie na potrzeby ekranu: bezszeryfowe Verdana, Calibri, Candara, Corbel, Consolas; szeryfowe Georgia (powoli wypiera Times New Roman), Cambria (domyślna w MS Word), Constantia, New York,
  • jeśli nie używasz czcionki zaprojektowanej na potrzeby ekranu, to akapity formatuj czcionką bezszeryfową (szeryfowa, zwłaszcza mała, wygląda źle na ekranach komputerów), np. Geneva, Trebuchet — w tekstach drukowanych do formatowania akapitów zaleca się użycie czcionki szeryfowej.

Strony WWW

Specyfika stron WWW, to m.in.:

  • rozmiar kolumny często zależny od rozdzielczości ekranu, przeglądarki,
  • problemy z użyciem czcionek innych niż preinstalowane u klienta (choć najnowsze przeglądarki pozwalają na osadzanie czcionek w dokumentach),
  • nie ma automatycznego dzielenia wyrazów (choć można wskazać takie miejsca encją ­),
  • użytkownicy sieci przywykli już do sytuacji, w której tekst uformowany jest w jedną kolumnę, a nie w kilka, tak jak to ma miejsce w tradycyjnych gazetach (najnowsza specyfikacja CSS3 już znosi to ograniczenie, choć nie wszystkie przeglądarki to implementują),
  • faworyzowane są teksty o wyraźnym podziale na wyeksponowany lead i silnie posegmentowany na niedługie akapity tekst; taki układ pozwala czytelnikowi na pomijanie niektórych fragmentów tekstu i tym samym wspiera lekturę wybiórczą, a nawet – alinearną.

Zalecenia:

  • Dwoma najważniejszymi czynnikami wpływającymi na sukces projektu strony internetowej są: powtarzanie oraz przejrzystość/czytelność. Odwiedzający naszą stronę nie powinien głowić się nad tym, w jaki sposób używać naszego systemu nawigacji, gdzie aktualnie się znajduje albo czy wciąż jest jest jeszcze na tej samej witrynie.
  • Projektując strony internetowe, unikaj umieszczania kolorowego tekstu na jasnym tle.

Spotkałem się z dość intrygującą regułą: witryna powinna być zaprojektowana w taki sposób, aby odbiorca był w stanie odnaleźć interesującą go informację za pomocą najwyżej trzech kliknięć.

Czytelnictwo

E-book obecnie stanowi dopełnienie książki papierowej i w żadnej mierze jej nie zastępuje. Opory wynikają głównie z przyzwyczajeń, choć nie tylko. Z jednej strony publikacje elektroniczne mogą zawierać multimedia, ich treść możemy przeszukiwać i odsłuchiwać, e-booki da się gromadzić w dużych ilościach na małym pendrivie lub smartfonie, robić notatki i zaznaczać fragmenty nie niszcząc publikacji, ale z drugiej strony:

  • Męczący wpływ światła emitowanego przez ekrany LCD i ich niska rozdzielczość wpływają na kiepską czytelność e-booków, choć problem ten nie występuje w przypadku większości czytników wykorzystujących technologię e-papieru. Przyzwyczajenie do formy papierowej przyczynia się dodatkowo do oporu psychologicznego — to ostatnie być może nie istnieje w pokoleniu wychowanym na grach komputerowych.
  • Rozwiązania technologiczne szybko się starzeją. Czy na kupionym dzisiaj za ciężkie pieniądze czytniku e-booków przeczytamy książkę wydaną w 2015 roku? Kto ma jeszcze napęd dyskietek 5.25, albo potrafi odczytać pliki w formacie popularnego niegdyś edytora TAG?
  • Książka drukowana posiada walor sentymentalny i estetyczny. Niektórzy uważają, że książka którą czytamy dla przyjemności powinna być zawsze w tradycyjnej formie, bo tylko w takiej postaci może być przedmiotem z którym łączy nas więź emocjonalna. Tradycyjny wygląd książek drukowanych przemawia do czytelnika, zanim zapozna się on z treścią dzieła.
  • Według badaczy odbiór tekstu wyraźnie różni książkę drukowaną i elektroniczną. Większość ludzi czytając książkę w formie kodeksu, tworzy sobie w pamięci „mapę” tekstu — zapamiętuje, czy dany fragment znajdował się na lewej czy prawej stronie, u góry czy u dołu. W przypadku książek elektronicznych proces ten jest utrudniony. Tekst zlewa się w jeden długi ciąg na ekranie lub zbiór hipertekstowych leksji.

Hipertekst spotyka się zarówno z entuzjazmem, jak i z krytyką badaczy. Nie sprzyjając linearnej, narzuconej przez autora percepcji, pozwala przeglądać informację w zindywidualizowany sposób, w zależności od potrzeb i przygotowania użytkownika. Wymóg wyboru i klikania linków zwiększa u czytelnika koncentrację i zrozumienie treści, co może być przydatne przy uczeniu się i przypomina procesy zachodzące w mózgu. Z drugiej strony, czytelnik nie widzi schematu całej konstrukcji, nie wie jaką część utworu przyswoił. Hipertekstowości zarzuca się niejasność i powierzchowność.

Powieści hipertekstowe (tzw. hiperfikcja), nawiązują do przygodowych gier tekstowych. Treść dzieli się na leksje (spójne fragmenty), które mogą być czytane w różnej kolejności (bo są to np. równoległe wątki), a nawet (w niektórych modelach, np. w poezji) losowo.

Publikacje elektroniczne, 4.0 out of 5 based on 1 rating
Share and Enjoy:
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Śledzik
  • Blip
  • Blogger.com
  • Gadu-Gadu Live
  • LinkedIn
  • MySpace
  • Wykop

1 Komentarz do “Publikacje elektroniczne”

  1. Kate napisał(a):

    Dziękuję za zgrabne i treściwe zebranie informacji na ten temat – dowiedziałam się sporo ciekawych rzeczy. Trochę brakuje praktycznych przykładów – żeby można było na własne oczy zobaczyć jak np. użycie wersalików czy czcionki szeryfowej wpływa na czytelność.

Zostaw komentarz

XHTML: Możesz użyć następujących tagów: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>