Scott Tiger Tech Blog

Blog technologiczny firmy Scott Tiger S.A.

Wynalazki, które zmieniły świat

Autor: Piotr Karpiuk o środa 7. Marzec 2012

Ciekawostki na temat wynalazków, jakich dokonał człowiek na drodze swojej ewolucji – aż do czasów współczesnych.

Starożytność

Haczyk (ok. 35 000 lat p.n.e.)
Na pierwszy rzut oka drewno może nam się wydawać materiałem zbyt lekkim na haczyki wędkarskie, tymczasem tworzywo to używane było aż do lat 60. XX w.
Atlatl (ok. 23 000 lat p.n.e.)
Kiedy Hiszpanie ok. 1500 r. po raz pierwszy zetknęli się z Aztekami, ku ich przerażeniu okazało się że azteckie oszczepy bez trudu przebijają zbroje. Było to możliwe dzięki prostemu urządzeniu do miotania oszczepów, używanemu przez wiele starożytnych ludów. Miotacz oszczepów (atlatl) składa się z uchwytu oszczepu w postaci podłużnego kawałka wydrążonego sprężystego drewna dł. ok. 60cm i długiego na ok. 180cm oszczepu. Pozwala to nadać oszczepowi prędkość przekraczającą 160 km/h i zasięg kilkukrotnie większy niż bez wspomagania.
Bumerang (ok. 18 000 lat p.n.e.)
Najstarsze jak dotąd bumerangi znaleziono w jaskini w Karpatach w południowej Polsce.
Droga z bali (ok. 4000 lat p.n.e.)
Posypywano je piaskiem, ale były wyboiste i niebezpieczne dla koni. Stopniowo bale były już wykorzystywane wyłącznie jako podkład pod inne nawierzchnie, gdyż drewno w glebie pozbawionej tlenu rozkłada się bardzo wolno. W USA drogi zbudowane na początku XX w., takie jak Alaska Highway, zachowały fundamenty z bali.
Sklejka (ok. 3500 lat p.n.e.)
Przedmioty ze sklejki są bardziej sztywne i mniej się odkształcają niż przedmioty z litego drewna. Wynika to z tego, że w każdej kolejnej warstwie włókna ułożone są pod kątem prostym w stosunku do poprzedniej.
Cep (ok. 3000 lat p.n.e.)
W starożytnym Egipcie był symbolem władzy. Trumna Tutenhamona przedstawia władcę ze skrzyżowaną laską i cepem na piersi.
Dzwon (ok. 3000 lat p.n.e.)
W starożytnych Chinach symbol władzy, obecnie w Chinach symbolizują naukę i oddawaną cześć.
Odlewanie metodą wosku traconego (ok. 3000 lat p.n.e.)
Zamierzony kształt przedmiotu najpierw rzeźbiono w wosku pszczelim, a następnie pokrywano kilkoma warstwami gipsu odpornego na wysoką temperaturę. Kiedy taką formę ogrzewano, wosk się wytapiał. Następnie w pustą przestrzeń wlewano stopiony metal. Po schłodzeniu zdejmowano formę i odsłaniano produkt finalny – metalowy przedmiot o dokładnie takim samym kształcie jak woskowy wzór. Jeszcze podczas II wojny św. proces ten stosowany był powszechnie do produkcji precyzyjnych części urządzeń wojskowych.

Guzik (ok. 3000 lat p.n.e.)
W Europie dopiero od XIII w. zaczęto szyć dopasowane do ciała ubrania, a guziki stały się symbolem statusu społecznego – na strojach bogaczy można było znaleźć ich dosłownie setki.
Hełm (ok. 3000 lat p.n.e.)
Najstarsze chełmy wytwarzano z twardej skóry krokodyla.
Tusz (ok. 2500 lat p.n.e.)
Chińczycy sporządzili tusz w formie stałej. Miał on postać pałeczek i w takiej formie pozostaje w użyciu do dziś. Przystępując do pracy, kaligraf zeskrobuje z pałeczki odpowiednią ilość tuszu i miesza go z wodą.
Znieczulenie (ok. 2000 lat p.n.e.)
Na ile nam wiadomo, pierwsi lekarze nigdy nie uciekali się do pozbawiania ludzi przytomności za pomocą uderzenia w głowę. Starożytni medycy z Egiptu i Asyrii uciskali obie tętnice szyjne pacjenta, zmniejszając dopływ krwi do mózgu i w ten sposób powodując utratę przytomności.
Piła (ok. 2000 lat p.n.e.)
Pierwsza piła łańcuchowa opracowana w 1830 r. przez niemieckiego ortopedę Bernarda Heinego, służyła do amputacji kończyn.
Parasol (ok. 2000 lat p.n.e.)
Ludzie religijni krytykowali używanie parasoli, gdyż widzieli w nich sprzeciwianie się woli Boga, któremu podobało się moczyć wiernych deszczem. Utożsamianie parasola z kobiecością trwało aż do połowy XVIII w.
Akwedukt (ok. 2000 lat p.n.e.)
Rzymianie skonstruowali aż 11 dużych akweduktów doprowadzających wodę do Rzymu. Akwedukty amerykańskie należą do największych i najdłuższych na świecie (np. California Aqueduct mierzy 715 km długości).
Stal (ok. 1500 lat p.n.e.)
Stop żelaza z węglem, im więcej węgla tym twardsza ale i bardziej krucha stal. Stal damasceńska (od Damaszku w Syrii) zasłynęła dzięki swej trwałości – wykonane z niej ostrza nie tępiły się. Obecnie „stal damasceńska” jest wykorzystywana do produkcji noży kuchennych z najwyższej półki, używanych przez profesjonalnych kucharzy. Nie jest to oryginalna stal damasceńska, bo przepis jej produkcji nie dotrwał do naszych czasów.
Taran (ok. 1000 lat p.n.e.)
Początkowo okuwano go z jednej strony metalem, któremu nadawano kształt baraniej głowy. Dziś tarany montowane są na pojazdach wojskowych, natomiast policja posługuje się metalowymi taranami ręcznymi, do których obsługi wystarczy jedna osoba.
Latawiec (ok. 1000 lat p.n.e.)
Początkowo używano go do mierzenia odległości i do komunikacji podczas manewrów wojskowych. Puszczanie latawców jest szczególnie popularne w Azji, a w wielu krajach stanowi część obchodów świąt narodowych. Chińczycy wierzą, że latawce przynoszą szczęście, i puszczają je, aby odstraszać złe duchy.
Sprzączka (ok. 700 lat p.n.e.)
W XIX w. marynarka brytyjska znajdowała się u szczytu swojej potęgi, jednak przśladował ją problem z marynarskimi spodniami, które były wówczas wiązane. W wilgotnych i zimnych warunkach takie zapięcie zupełnie się nie sprawdzało – zgrabiałymi dłońmi trudno jest wiązać troczki, które w dodatku źle podtrzymują nasiąknięte wodą ubranie. Podobno na pomysł przymocowania sprzączki do skórzanego pasa i podtrzymywania w ten sposób spodni wpadł jakiś bystry marynarz. Wynalazek przyjął się, ponieważ klamerkę łatwo jest zapiąć nawet na mrozie.
Kusza (ok. 550 lat p.n.e.)
Jak się sądzi, jego prekursorką była pułapka myśliwska, w której stosowano ułożony poziomo łuk. Ok. 100 r. n.e. wynaleziono kuszę wyposażoną w magazynek z bełtów – w momencie wystrzelenia jednego na jego miejsce wpadał drugi. W 1139 r. podczas soboru papież potępił używanie kusz w wojnach innych niż z niewiernymi.
Dźwig (ok. 550 lat p.n.e.)
Pazur Archimedesa (przypuszczalnie wykorzystywany podczas obrony Syrakuz) to dźwig montowany na murach obronnych miasta. Miał on za zadanie podnosić na dużą wysokość okręty wroga po to, by je następnie upuścić i roztrzaskać.
Hamak (ok. 425 lat p.n.e.)
Ten wynalazek podpatrzyli Hiszpanie u Majów i rychło znalazł zastosowanie na statkach.
Katapulta (ok. 400 lat p.n.e.)
Czasami za pomocą katapulty przerzucano przez mury ule.
Gwóźdź (ok 250 r. p.n.e.)
Ręcznie robione gwoździe były tak cenne, że ludzie czasami palili swe domy przy wyprowadzce, żeby odzyskać z popiołów gwoździe
Młyn wodny (ok. 100 r. p.n.e.)
Niektóre kraje, np. Norwegia i Brazylia, do dziś zaspokajają całe swoje zapotrzebowanie na energię elektryczną, wykorzystując energię wodną

Do rewolucji przemysłowej

Taczki (ok. 231 r.)
Do taczki w Chinach czasami mocowano żagle, aby w pchaniu ciężaru pomagał wiatr. Ballbarrow to taczka brytyjskiego wynalazcy Jamesa Dysona z 1974 r., w której zamiast kółka zamocowana została plastikowa piłka – taką taczką kieruje się łatwiej niż klasycznym modelem.
Pióro do pisania (ok. 580 r.)
Najlepsze pióra pochodziły od gęsi – wyrywano je jedynie żywym ptakom; te z lewego skrzydła najlepiej odpowiadały praworęcznym skrybom, ponieważ odginają się w prawo. Każdy ptak mógł dostarczyć mniej więcej 10 dobrych piór do pisania. Były one tak poszukiwane, że w całej Europie gospodarstwa rolne specjalizowały się w chowie gęsi. Jeszcze dziś pęk białych piór stawia się na stołach podzczas sesji sądu w USA.
Papier toaletowy
Urzędnik państwowy w Chinach przestrzegał przed używaniem do podcierania się papieru, na którym wydrukowano sentencje filozoficzne. Sposób zachowywania higieny zależał w dużym stopniu od tego, gdzie i jak mieszkali ludzie, oraz od ich pozycji społecznej. Na egalitarnych Hawajach wszyscy używali łupin kokosów, natomiast wśród francuskiej arystokracji popularne były koronki i konopie. W starożytnym Rzymie klasy wyższe mogły sobie pozwolić na wełnę i wodę różaną. Amerykańscy koloniści wykorzystywali kolby kukurydzy i stare almanachy, natomiast marynarze hiszpańscy i portugalscy z XVII i XVIII w. musieli się zadowolić końcami zużytych lin kotwicznych. W 1935 r. firma Northern Tissue Company zaczęła reklamować papier „bez drzazg”.
Soczewka (ok. 984 r.)
Za pomocą soczewki rozniecano ogień w świątyniach i kauteryzowano rany.
Okulary (ok. 1270 r.)
W I w. rzymski filozof i dramaturg Seneka Młodszy kładł na czytanych stronicach szklaną kulę wypełnioną wodą, aby powiększyć litery. Tą samą metodę stosowali mnisi cierpiący na dalekowzroczność jeszcze 1000 lat później.
Szczoteczka do zębów (ok. 1498 r.)
Szczoteczka do zębów to było krótkie, szorstkie włosie świni lub konia zamocowane na rączce z kości – aż do 1938 gdy wynaleziono nylon. Pierwsza szczoteczka elektryczna w 1939. Szczoteczka do zębów jest jednym z najstarszych wynalazków ludzkości, jaki stale pozostaje w użyciu. Wciąż figuruje na liście przedmiotów, bez których nie możemy się obyć, i znajduje się na wyższej pozycji niż dużo bardziej zaawansowane wynalazki, takie jak samochód czy komputer osobisty.
Lustro (ok. 1505 r.)
Starożytni Grecy i Rzymianie oraz Europejczycy w średniowieczu przeglądali się w wypolerowanych kawałkach metalu. Wenecjanie zaczęli pokrywać szkło cienką warstwą metalu (stop cyny i rtęci, później srebro).
Ołówek (ok. 1564 r.)
Polska nazwa pochodzi od ołowiu, który był używany do pisania w starożytnym Egipcie, Grecji oraz Rzymie. Do XIV wieku europejscy artyści używali prętów ołowianych, cynkowych lub ze srebra do tworzenia jasnoszarych rysunków zwanych silver-point. Gdy w 1564 roku w Borrowdale w Anglii znaleziono czysty grafit, zaczęto go używać zamiast ołowiu, jednak nazwa ołówek pozostała.
Kalendarz gregoriański (1582)
Cezar przyjął, że rok ma 365,25 dnia – tymczasem ma 365,24219879, w związku z czym kalendarz rzymski stopniowo zaczął rozmijać się z rzeczywistymi porami roku. W XVI w. różnica wynosiła już 10 dni. Papież Grzegorz XIII ogłosił, że po czwartku 4.X.1582 nastąpi piątek 15.X i od tej chwili lata wyrażone pełnymi setkami będą latami przestępnymi tylko wtedy, jeśli liczba je określająca da się podzielić przez 400. Kościół katolicki przyjął to usprawnienie od razu, ale kraje protestanckie i prawosławne odmówiły. Norwegia i Dania zmieniły zdanie w 1700r., Wielka Brytania i jej kolonie, w tym USA, w 1752 r., Japonia przyjęła kalendarz gregoriański w 1873 r., Rosja po rewolucji w 1918 r., a Grecja dopiero w 1923 r. W kalendarzu gregoriańskim też wystęþują nieścisłości. W roku 13000 ponownie pojawi się 10 dni różnicy między datą a faktyczną porą roku – ponieważ tempo obrotu Ziemi powoli się zmniejsza, co 2000 lat powinniśmy odejmować 1 dzień.
Gazeta (1605 r.)
Początkowo do czasopism podchodzono sceptycznie. Benjamin Harris przekonał się o tym, gdy w 1690 r. próbował założyć pierwszy periodyk w USA. Musiał porzucić plan po pierwszym numerze, ponieważ urzędnicy uznali, iż jego publikacja zawiera „refleksje o bardzo wysokich sprawach” i drukowana jest „bez żadnego przyzwolenia czy aprobaty władzy”. Choć dziś Internet stanowi poważne zagrożenie dla wielu pism, ponad miliard ludzi na świecie nadal codziennie czyta drukowaną prasę.
Zamek skałkowy (ok. 1612 r.)
Wyrażenie „spalić na panewce” odnosi się do sposobu działania zamka skałkowego i przypomina o tym jak zawodna była to broń. Wadą zamka skałkowego jest podatność prochu na panewce na zamoczenie, co czyni broń bezużyteczną. Ponadto nawet najszybsi strzelcy poświęcali 15 sek. na jej załadowanie.
Papieros (ok. 1614 r.)
Majowie palili suszone liście tytoniu od I w. p.n.e. Jeden z członków załogi Krzysztofa Kolumba przejął zwyczaj „picia” dymu z suszonego tytoniu owiniętego w liść palmy, a po powrocie do ojczyzny tak przeraził tym swoich rodaków, że inkwizycja wtrąciła go do lochu. Europejscy lekarze wychwalali właściwości medyczne palenia tytoniu – francuski ambasador w Portugalii, Jean Nicot de Villemain (od którego nazwiska pochodzi nazwa nikotyny), określił go nawet mianem „panaceum”. W Turcji, Rosji i Chinach przez pewien czas palenie traktowano jako przestępstwo i karano śmiercią. Pierwsze papierosy to dzieła żebraków z Sewilli, którzy zawijali w papier odpady tytoniowe zakładu produkcji cygar od 1614 r. Jednakże jeszcze przez 250 lat w Europie od palenia papierosów popularniejsze było wąchanie tabaki, palenie cygar czy fajki.
Pompa próżniowa (1650 r.)
By pokazać moc próżni, Otto von Guericke zademonstrował cesarzowi Ferdynandowi III, że ani 50 ludzi, ani zaprzęg koni nie zdołają rozdzielić dwóch miedzianych półkul zawierających między sobą próżnię.
Elektroskop (1748 r.)
Jean-Antoine Nollet interesował się przyczynami przyciągania i odpychania elektrostatycznego oraz szybkością przepływu prądu. Ocenił ją, przesyłając ładunek z dużej butelki ledejskiej po drucie o długości 7,6 m trzymanym przez ustawionych w szeregu 200 kartuzjańskich mnichów. Kiedy na skutek wyładowania wszyscy zakonnicy podskoczyli równocześnie, Nollet doszedł do wniosku, że elektryczność przemieszcza się szybko i na duże odległości.
Żaluzja regulowana (1769 r.)
Polska nazwa „żaluzje” wywodzi się z francuskiego jalousie – „zazdrość”
Lampa olejowa (1780 r.)
Aime Argand odkrył, że najlepszy płomień w jego lampie daje tłuszcz kaszalota – do 10 razy jaśniejszy niż płomień świec. W 1794 r. Argandowi odebrano patent na lampę, żeby wszyscy mogli produkować opracowane przez niego lampy. Aż do pojawienia się lampy naftowej w latach 50. XIX w. masowo zabijano kaszaloty dla ich tłuszczu.
Gilotyna (1791 r.)
Gilotyna była początkowo pomyślana jako bardziej humanitarna metoda wykonywania kary śmierci. We Francji przedrewolucyjnej w stosunku do ludzi szlachetnie urodzonych stosowano ścięcie toporem lub mieczem, a wobec pospólstwa powieszenie. Pomimo krwawych związków z rewolucją gilotyna pozostała we Francji w użyciu do 1981 r.
Odziarniarka bawełny (1793 r.)
Narzędzie do oczyszczania bawełny zrewolucjonizowało przemysł bawełniany na Południu USA i w połowie XIX w. Stany Zjednoczone dostarczały już 75% bawełny na świecie. Wynalazek miał również swą mroczną stronę – w miarę wzrostu popytu na bawełnę rosło też w stanach południowych niewolnictwo, co doprowadziło wreszcie do wojny z Północą. Wynalazca opatentował swoje narzędzie, ale szybko się przekonał że plantatorzy nie zamierzają płacić za coś, co mogą zrobić sami – po wielu przegranych procesach popadł w długi.
Semafor (1794 r.)
Za pomocą semaforów wysyłano skomplikowane komunikaty na duże odległości. System składał się z szeregu wież ustawionych w zasięgu wzroku jedna od drugiej wyposażonych w ruchome ramiona – pozwalało to przetransmitować wiadomość na odległość 190 km z Paryża do Lille w zaledwie 9 minut. Ponieważ przesyłanie wiadomości mogłi bez trudu obserwować szpiedzy, opracowano książkę kodów zawierającą całe zdania i słowa do wykorzystania w sytuacjach zagrożenia. Semafor okazał się takim sukcesem, że zbudowano wkrótce nowe linie wież, biegnące z Paryża do Dunkierki, Brukseli i Antwerpii.
Pług ze stali kutej (1797 r.)
Farmerzy początkowo odnosili się do wynalazku nieufnie, przekonani że żelazo zatruje ziemię i zniszczy zbiory. Opracowanie wynalazku kosztowało ponad 30 tys. dolarów wydanych na eksperymenty, które się nie zwróciły, bo konkurencja zaczęła produkować podobne pługi.

Rewolucja przemysłowa

Resor piórowy (1804 r.)
Z powodu braku odpowiedniego zawieszenia choroba lokomocyjna była powszechna wśród podróżnych aż do XVIII wieku. Po upowszechnieniu wynalazku nastąpiło gwałtowne zwiększenie popularności podróży pasażerskich, a to z kolei przyczyniło się do rozwoju innych gałęzi gospodarki. Powozy wymagały koni, a konie potrzebowały pożywienia, co doprowadziło do wzrostu produkcji rolnej. Z kolei większa liczba pasażerów przyczyniła się do boomu hotelarskiego.
Endoskop (1805 r.)
Doktor William Beaumont zajrzał do żołądka żywego człowieka bez pomocy endoskopu. W 1822 r. podróżnik Alexis St. Martin został postrzelony w brzuch. Rana była „większa niż rozmiar męskiej dłoni” i nie zamknęła się całkowicie. Przez tę przetokę Beaumont mógł zaglądać do żołądka St. Martina, umieszczać tam różne potrawy i obserwować ich trawienie. Dowiedział się wówczas, że kwas żołądkowy jest rozpuszczalnikiem i że do działania wymaga ogrzania.
Stetoskop (1816 r.)
Pomysł na stetoskop przyszedł do głowy lekarzowi Rene Laennecowi gdy przyszła do niego pulchna młoda kobieta z chorobą serca. Skrępowany perspektywą przyłożenia ucha do jej obfitego biustu, lekarz przypomniał sobie dzieci pukające w drewnianą kłodę i nasłuchujące na drugim jej końcu. Zwinął więc w cylinder kawałek papieru i przyłożył do piersi pacjentki – dzięki temu rozwiązaniu usłyszał wyraźnie bicie jej serca. Wykorzystanie stetoskopu w praktyce medycznej niesie ze sobą również pewne ryzyko, ponieważ może on być tzw. wektorem zakażeń. W jednym z badań, z próby 55 stetoskopów lekarzy pediatrów wyhodowano bakterie: w 54% był to gronkowiec złocisty, a w 7% MRSA. Przemywanie rąk i głowicy stetoskopu środkami dezyfekującymi znacząco zmniejsza ilość bakterii i tym samym ryzyko zakażenia pacjenta.
Kolej jednoszynowa (1825 r.)
Wadą normalnego systemu dwuszynowego jest to, że przy dużych prędkościach pociąg traci stabilność i kiwa się na boki. W kolei jednoszynowej ta sytuacja się nie zdarza.
Zapałki (1827 r.)
Zapałki zostały ostatecznie opatentowane przez Samuela Jonesa, który sprzedawał je pod nazwą „Zapałki Lucyfera”. Ich zapłon był bardzo gwałtowny i często towarzyszył mu głośny huk. Płomień na końcu zapałki nie palił się równo i wydzielał przy tym nieprzyjemny zapach. Żeby usunąć te wady, dodanodo mieszanki białego fosforu, ale wówczas zapałki trzeba było przechowywać w hermetycznym pojemniku, by zapobiec ich samozapłonowi.
Drut izolowany (1827 r.)
Pierwszym materiałem izolacyjnym wykorzystywanym przez Josepha Henry’ego były pasy odzierane pracowicie z halek jego żony.
Napęd śrubowy (1827 r.)
Pierwszym twórcą działającego napędu śrubowego i pierwszym, który umieścił śrubę między sterem a rufą statku, był czeski inżynier Josef Ressel. Wypróbował tę technologię w porcie w Trieście – mając 40 pasażerów na pokładzie napędzanej parą „Civetty”, zdołał rozwinąć prędkość 6 węzłów, nim silnik eksplodował. Resselowi zabroniono dalszych testów, ale niezrażony kontynuował przez kilkadziesiąt lat swoje prace.
Maszyna do szycia (1834 r.)
W 1830 r. Thimonier skonstruował maszynę, która szyła ściegiem łańcuszkowym. W ciągu 12 lat wyprodukował ich 80 sztuk, ale zostały one zniszczone przez tłum rozwścieczonych krawców.
Znaczek pocztowy (1840 r.)
Przed wynalezieniem znaczka system dostarczania poczty w Wielkiej Brytanii był złożony i drogi m.in. dlatego, że opłacanie usług z góry było dobrowolne. Jeśli opłata nie została wniesiona przez nadawcę, musiała zostać pobrana przez pracownika poczty przy dostarczeniu, a to często wymagało kilku wizyt u adresata. Ponadto sprytni nadawcy często pisali na kopertach zaszyfrowane wiadomości, które odbiorca mógł przeczytać w chwili doręczenia i odmówić przyjęcia listu.
Normalizacja gwintów (1841 r.)
Każda nakrętka BSW (Zestandaryzowany Brytyjski Gwint Whitwortha) pasowała idealnie do każdej śruby BSW tego samego rozmiaru. Nam wydaje się to oczywiste, ale przed Whitworthem, w czasach kiedy maszyny dopiero zaczynały powstawać, łączniki „tej samej” wielkości były wykonywane razem, jako para. Stąd nie były wymienne między sobą, a nakrętka danego rozmiaru pochodząca od jednego producenta wcale nie musiała pasować do śruby wykonanej przez innego.
Samochód elektryczny (1842 r.)
Ok. 1900 r. silniki spalinowe były tylko jednym z trzech rywalizujących ze sobą napędów samochodowych. W użyciu były silniki parowe, a z kolei pojazdy elektryczne były czyste, ciche, i nie wydzielały zapachu. W USA przez kilka lat w głównych miastach dominowały takie właśnie taksówki. Pojazdy napędzane elektrycznością utraciły popularność wcale nie ze względu na ograniczoną pojemność akumulatorów czy ich masę. Większą rolę odegrała tutaj błędna strategia biznesowa.
Narkoza eterowa (1842 r.)
Wcześniej pacjenci przechodzący operacje chirurgiczne musieli polegać na hipnozie lub alkoholu.
Chloroform (1847 r.)
Wynalazek używany do znieczulania podczas porodów ściągnął na siebie gniew Kościoła i medycznego establishmentu. Biblia nauczała, że kobiety powinny rodzić w bólu, a lekarze twierdzili, że ten ból jest biologiczną koniecznością. Przy takiej opozycji chloroform zyskał popularność dopiero 6 lat po jego pierwszym użyciu, kiedy podano go królowej Wiktorii podczas jej ostatniego porodu. Substancja zakończyła karierę środka znieczulającego na początku XX w., kiedy okazało się że odpowiada za wiele śmiertelnych ataków serca.
Pranie na sucho (1849 r.)
Kiedy klienci odbierają wyczyszczone ubrania, rozpuszczalniki są z nich prawie zupełnie usunięte, więc niebezpieczeństwo powikłań zdrowotnych jest minimalne, choć niektóre osoby skarżą się na podrażnienie oczu i nosa. Natomiast pracownicy pralni, pozostający w ciągłej styczności z toksycznymi związkami, są zagrożeni dużo bardziej, przede wszystkim nowotworami i chorobami układu nerwowego.
Strzykawka (1853 r.)
Na początku XIX w. doprowadzano do powstania pęcherzy, aby później móc usunąć skórę i podać lek.

Epoka imperialna

Drut kolczasty (1865 r.)
Po wydanej w 1862 r. ustawie o gospodarstwach rolnych (Homestead Act), która pozwalała każdemu mieszkańcowi USA spoza pierwszych 13 amerykańskich kolonii objąć w posiadanie 67,4 ha ziemi, pojawiło się ogromne zapotrzebowanie na tani materiał ogrodzeniowy.
Dynamit (1866 r.)
Noblem wstrząsnął podobno własny przedwczesny nekrolog z 1888 r., w którym nazwano go „nandlarzem śmiercią”. Być może to skłoniło go do przekazania majątku fundacji przyznającej co roku nagrodę tym, którzy „przynieśli największe dobrodziejstwa ludzkości”.
Żelazobeton (1867 r.)
Szacuje się, że w samym 2006 roku zużyto 1 metr sześcienny żelazobetonu na jednego mieszkańca Ziemi.
Torba papierowa z płaskim dnem (1868 r.)
Margaret Knight to jedna z pierwszych kobiet w Ameryce, którym przyznano patent. Ponieważ do złożenia wniosku patentowego musiała mieć egzemplarz wykonany z żelaza, wysłała swój projekt do warsztatu mechanicznego. Pracownik tego zakładu ukradł jej pomysł i sam złożył wniosek o patent. Otrzymał go, ale decyzją sądu został mu odebrany, a Knight uzyskała swój w 1873 r. Początkowo wynalazek kobiety nie znalazł uznania w oczach jej kolegów, ale szybko przyjął się na świecie. W 1871 r. otrzymała odznaczenie Royal Legion of Honor od królowej Wiktorii.
Wazelina (1872 r.)
Jej wynalazca Robert Chesebrough podróżował po USA, demonstrując lecznicze włąściwości tego produktu i sprzedając go. Na oczach widzów parzył sobie skórę ogniem albo kwasem, po czym wcierał wazelinę w ranę i pokazywał zagojone wcześniej oparzenia. Choć reklamował ją jako środek na otarcia skóry, oparzenia i rany, wazelina nie ma potwierdzonych właściwości leczniczych. Przyspiesza jednak proces gojenia, chroniąc ranę przed zakażeniem i wilgocią. Chesebrough przeżył 96 lat, jak twierdził dzięki temu, że codziennie zjadał łyżkę wazeliny.
Głośnik (1876 r.)
Głośnik jest jednym z najważniejszych wynalazków ostatnich 150 lat. W tej czy innej formie głośniki zajmują poczesne miejsce w najważniejszych wynalazkach nowoczesnej ery – od telefonu, radia i telewizji po sprzęt hi-fi.
Strefy czasowe (1878 r.)
Nim wprowadzono strefy czasowe, każde miasto miało własny czas lokalny, ale wraz z pojawieniem się kolei taki system stał się bardzo niewygodny, ponieważ godzina na początku podróży mogła się bardzo różnić od tej na stacji końcowej.
Sprężynowa pułapka na myszy (1880 r.)
Wbrew powszechnemu mniemaniu ser szwajcarski jest dużo mniej skuteczną przynętą niż np. masło orzechowe, czekolada czy mięso. Coraz bardziej popularne stają się modele humanitarne, chwytające myszy i pozwalające wypuścić je na wolność z dala od siedzib ludzkich. Wśród nowoczesnych rozwiązań znajdziemy np. RADAR, produkt firmy Rentokil, który zabija mysz szybko i bezboleśnie za pomocą dwutlenku węgla, po czym powiadamia właściciela e-mailem, że powinien opróżnić pułapkę.
Inkubator (1880 r.)
Nieco ponad wiek temu wcześniaki umieszczano w słojach wypełnionych piórami, by pomóc im przetrwać niebezpieczne pierwsze chwile życia.
Drzwi obrotowe (1881 r.)
Zapobiegają wpadaniu do pomieszczeń chłodnego powietrza, przyczyniają się do zaoszczędzenia energii (przy 4 skrzydłach w zasadzie w ogóle nie ma bezpośredniej wymiany powietrza między pomieszczeniem a ulicą), kontrolują przepływ ludzi i ogranicza ryzyko kolizji (ludzie przestają wpadać na siebie w przejściu). W 2008 roku zaprezentowano plany drzwi obrotowych, które nie tylko minimalizują zapotrzebowanie na energię, ale również ją generują.
Tabletka rozpuszczalna (1884 r.)
Przed jej wynalezieniem, pacjenci musieli przyjmować lekarstwa w formie płynnej albo jako pigułki w twardej osłonce. Jednakże trudno jest dokładnie dozować płyny, a z kolei osłonka pigułki była tak twarda, że nie zawsze się rozpuszczała.
Ogniwo słoneczne (1884 r.)
Pierwsze ogniwo miało wydajność zaledwie 1%, ale i dziś jest to technologia nieefektywna – przeciętne ogniwo słoneczne ma wydajność rzędu 13%, a światowy rekord wynosi zaledwie 42,8%.
Zmywarka do naczyń (1886 r.)
Wynalazła ją dama z amerykańskiego towarzystwa, córka inżyniera, mająca dość tego, że służba ciągle wyszczerbia jej zastawę. Maszyna wzbudziła zainteresowanie na wystawie światowej w Chicago w 1893 r.
Samochód (1886 r.)
Trójkołowy benzynowy pojazd Benza rozwijał prędkość 16 km/h, ale nabywcy powątpiewali w jego trwałość. Żona wynalazcy wpadła na pomysł na reklamę – ruszyła w liczącą 100 km podróż i choć musiała pchać auto pod górę na wzniesieniach, sukces wyprawy dowiódł sceptykom że jest to środek transportu na którym można polegać. Jak się szacuje, na całym świecie w wypadkach drogowych zginęło do tej pory ok. 25 mln osób.
Biustonosz (1889 r.)
Przed pojawieniem się biustonoszy kobiety nosiły wzmacniane fiszbinami gorsety podtrzymujące piersi i nadające kształt figurze. Biustonosz zyskał popularność podczas pierwszej wojny światowej, kiedy mężczyźni poszli na front, a kobiety zaczęły pracować w fabrykach i potrzebowały wygodniejszej bielizny. Ponadto proszono je, by przestały nosić gorsety, ponieważ przemysł wojenny potrzebuje metalu, z którego wyrabiano fiszbiny.
Automatyczna centrala telefoniczna (1890 r.)
W pierwszych aparatach telefonicznych nie było nawet dzwonka – trzeba było gwizdać w głośnik, żeby zwrócić uwagę osoby, do której się dzwoniło. Automatyczną centralę opracował Almon Strowger. Miejscowa telefonistka była żoną jego konkurenta i nie łączyła rozmów do firmy przyszłego wynalazcy. To zmotywowało zaradnego biznesmena do skonstruowania urządzenia, które samo rozpoznawało wybrany przez dzwoniącego numer.
Metoda Frascha (1891 r.)
Pozwala na wydobywanie siarki z głębokich pokładów pod ziemią. Wykonuje się odwiert do głębokości złoża, w który wprowadza się trzy koncentryczne rury. Przez środkową pompuje się wodę podgrzaną do temperatury 170 st. C. Ponieważ siarka topi się w temperaturze ok. 115 stopni, w kontakcie z wodą przechodzi w stan ciekły. Drugą rurą pompuje się do złoża sprężone powietrze, pod wpływem którego roztopiony materiał zaczyna wydostawać się na powierzchnię trzecią rurą – jest wówczas niezwykle czysty i po zastygnięciu nadaje się do użycia w przemyśle.
Proces Dowa (1891 r.)
Chodzi o odkrycie uzyskiwania bromu dokonane przez Henrego Dowa. Dow wiedział, że czeka go walka z konkurencją na rynku europejskim, gdzie ceny kontrolowane były przez kartel niemieckich firm Bromkonvention. Wynalazca, zdeterminowany osiągnąć sukces, zignorował narzucone przez Niemców warunki i próbował wykluczyć ich z branży. W odpowiedzi kartel zalał rynek amerykański bromem sprzedawanym poniżej kosztów produkcji, usiłując doprowadzić Dowa do bankructwa. Jednakże kartel nie wziął pod uwagę sprytu przeciwnika, kótry zatrudnił angielskich i niemieckich agentów, by wykupywali brom po dumpingowych cenach i odsprzedawali go w Europie, w cenach niższych niż narzucone przez kartel. Kiedy 4 lata później wyszło na jaw, ża za tą akcją stoi Dow, Bromkonvention nie miał innego wyjścia, jak zaprosić go do współpracy.
Kapsel (1891 r.)
Mały, prosty i na pozór pozbawiony znaczenia wynalazek uczynił z niemieckiego emigranta w USA bardzo bogatego człowieka. Aby przekonać producentów napojów do nowego systemu butelkowania wysłał zamknięte kapslami piwo z Ameryki Północnej do Południowej – wynik tego eksperymentu mówił sam za siebie. W latach 30-tych XX wieku jego firma obsługiwała blisko połowę zapotrzebowania całego świata na zamknięcia do butelek.

Narodziny nowoczesności

Implanty piersi (1895 r.)
Na początku XX w. biusty powiększano za pomocą zastrzyków z parafiny i wosku, ale porzucono tę praktykę z powodu groźnych powikłań. Inne substancje wszczepiane w piersi to np. kość słoniowa, szklane kulki, guma i chrząstki wołowe.
Silnik Diesla (1895 r.)
Rudolf Diesel zaginął podczas podróży promem SS „Dresden” przez kanał La Manche do Anglii 29-30 września 1913. Jego ciało zostało wyłowione następnie przez straż przybrzeżną. Okoliczności jego utonięcia nie zostały ustalone. Wysuwane były teorie, jakoby śmierć nastąpiła wskutek samobójstwa lub zabójstwa dokonanego przez niemieckich agentów w celu niedopuszczenia do sprzedaży licencji na jego silniki za granicę, jednakże brak jest dowodów potwierdzających te hipotezy.
Zdjęcia rentgenowskie (1895 r.)
Aż do lat 50. XX w. nie wiedziano, że promieniowanie rentgenowskie uszkadza żywe komórki, powodując raka. Okazały się też bezcenne dla krystalografii, gdyż pozwalają badać strukturę materiału. Wkrótce po odkryciu wykorzystano ich zabójcze właściwości do… walki z rakiem w ramach radioterapii.
Aparat słuchowy (1898 r.)
Aparaty słuchowe były w użyciu od wieków. Pierwsze z nich wykonywano z drewna i rzeźbiono je w taki sposób, aby przypominały uszy zwierząt o bardzo dobrym słuchu. Pod koniec XVIII w. pojawiły się trąbki do słuchania o różnych kształtach i rozmiarach wykonywane z rozmaitych materiałów. W sposób bierny koncentrowały one fale dźwiękowe i kierowały je do kanału słuchowego. W 1891 r. F.C.Rein wykonał akustyczny tron dla wicekróla portugalskiej kolonii Goa. Miał on poręcze w kształcie lwich głów, w których znajdowały sie komory rezonansowe, oraz trąbkę do słuchania umieszczoną koło głowy władcy.
Heroina (1898 r.)
Heroina została wynaleziona jako zamiennik morfiny, który miał nie uzależniać pacjenta, a także jako składnik leku na kaszel, ponieważ spłycała oddech. W 1899 r. Bayer produkował ok. tony heroiny rocznie i eksportował ją do 23 krajów. Wkrótce jednak okazało się, że w wątrobie heroina rozkłada się na morfinę, ponadto działa od niej szybciej i jest mocniejsza. W 1914 r. w USA zakazano jej sprzedawania bez recepty, a w 1919 zabroniono sprzedawać ją nałogowcom.
Kierownica (1899 r.)
Przed jej wynalezieniem sterowano samochodem za pomocą drążka, co wymagało znacznej siły i było dość trudne. Ocenia się, że powstanie pierwszego jeżdżącego samochodu wymagało ponad 100 tys. patentów.
Samoogrzewająca się puszka (1899 r.)
Realizacja to puszka o dwóch komorach: w jednej jedzenie, a w drugiej substancja podgrzewająca. Ciepło generuje wydzielająca ciepło reakcja chemiczna zachodząca między tlenkiem wapnia (wapnem palonym) a wodą. Podgrzewacz aktywuje się naciskając przycisk albo wybijając otwór w oznaczonym miejscu. W ciągu kilku sekund reakcja zaczyna produkowac ciepło, a po kilku minutach zawartość puszki jest gotowa do spożycia. Podczas II w. św. Heinz produkował samoogrzewające się napoje w puszkach z przechodzącym przez środek kordytowym rdzeniem, który należało zapalić, jednak rozwiązanie to było bardzo zawodne. Opowiadano, że pierwszym rannym podczas inwazji w Normandii był żołnierz, którego puszka z zupą pomidorową eksplodowała.
Aspiryna (1899 r.)
Oprócz łagodzenia bólu i gorączki aspiryna, jak niedawno odkryto, zmniejsza również ryzyko wystąpienia chorób serca, stanu przedrzucawkowego u ciężarnych, a nawet raka okrężnicy.
Odkurzacz elektryczny (1901 r.)
Ponieważ w niewielu wiktoriańskich biurach i domach dostępna była elektryczność, maszyna Bootha musiała mieć przenośne zasilanie. Booth parkował na ulicy powóz z silnikiem tłokowym o mocy 6 KM i przeciągał rury odkurzacza przez okna do domu klienta. Rury były przeźroczyste, żeby sceptyczni klienci widzieli, jak maszyna wciąga kurz. Król był pod takim wrażeniem odkurzacza, że udzielił wynalazcy królewskiej licencji na odkurzanie zamku Windsor i pałacu Buckingham.
Hamulec tarczowy (1902 r.)
Pomimo tego że skuteczniejszy niż bębnowy, to jednak droższy. Firma produkująca hamulce tarczowe upadła, a do pomysłu powrócono dopiero 50 lat później. Dziś hamulce tarczowe są standardem, a bębnowe w odwrocie.
Metoda Ostwalda (1902 r.)
Jest to metoda produkcji kwasu azotowego z amoniaku – dla produkcji nawozów sztucznych i materiałów wybuchowych. Negatywnym skutkiem powstania metody było przedłużenie I wojny św. – Niemcy mogli produkować materiały wybuchowe, choć zostali odcięci od dostaw azotanu sodu z Chile.
Pluszowy miś (1902 r.)
W 1902 r. prezydent USA Theodore Roosevelt zarządził polowanie na niedźwiedzie. Zadanie zorganizowania nagonki powierzono Holtowi Collierowi, zapalonemu myśliwemu. Z pomocą psów wytropił on niedźwiedzia i zapędził go w miejsce, gdzie czekał prezydent. Niestety, akurat wtedy Roosevelt udał się na lancz. W zamieszaniu, jakie nastąpiło, niedźwiedź zaczął atakować psy. Nie chcąc zabijać zwierzęcia, które obiecał prezydentowi, Collier po prostu pozbawił niedźwiedzia przytomności uderzeniem kolbą strzelby i przywiązał go do drzewa. Gdy Roosevelt wrócił z lanczu, był pod wrażeniem wyczynu Colliera, ale nie chciał zastrzelić bezbronnego stworzenia. Na pamiątkę tego wydarzenia zaczęto produkować pluszowe misie nazywane „Teddy Bear” na cześć Roosevelta. Przytulanka uzyskała niezwykłą popularność wśród dzieci i dam z towarzystwa.
Elektrokardiograf (1903 r.)
Pierwsza wersja była nieporęczna – ważyła 272 kg, wymagała do obsługi 5 techników, a pacjenci musieli wkładać ręce i nogi do wiader z zimną wodą.
Kredki świecowe (1903 r.)
Dziś kredki świecowe mogą świecić w ciemności i pachnieć jak kwiaty.
Wieszak na ubrania (1903 r.)
Albert Parkhouse, pracownik firmy Timberlake Wire and Novelty, specjalizującej się w abażurach, zirytował się pewnego dnia gdy przyszedł do pracy, a wszystkie kołki na płaszcze były już zajęte. Wziął kawałek drutu i wygiął go odpowiednio aby otrzymać znany dziś wieszak z haczykiem. Jak to często bywało w XIX w., firma Timberlake opatentowała wieszak w 1904 r. i zbiła na nim fortunę, Parkhouse zaś nie dostał ani grosza.
Wycieraczka (1903 r.)
Na początku XX w. w Nowym Jorku kierujący tramwajem podczas opadów śniegu musiał się zatrzymywać co kilka minut żeby oczyścić przednią szybę. Mary Anderson opracowała rozwiązanie w postaci ruchomego ramienia z gumowym piórem, poruszanym za pomocą dźwigni umieszczonej w kabinie tramwaju. Otrzymała patent, nikt jednak nie był nim zainteresowany. Wycieraczki z napędem elektrycznym zostały wynalezione przez Charlotte Bridgwood w 1917 i stały się standardem w samochodach z początków lat 20. Wycieraczki z czujnikiem deszczu pojawiły się pod koniec XX w. i od tej pory nie musimy nawet ich włączać, żeby mieć czystą szybę.
Maszyna do produkcji szklanych butelek (1903 r.)
Maszyna położyła kres pracy dzieci w fabrykach. W momencie jej powstania dmuchanie szkła było jedną z najwyżej opłacanych umiejętności, dlatego często zatrudniano do tego dzieci stanowiące najtańszą siłę roboczą.
Samolot silnikowy (1903 r.)
Początkowo do startu samolotu bracia Wright wykorzystywali silny wiatr, ale w późniejszych czasach zbudowano katapultę. Z jej pomocą odbywali loty trwające aż 38 minut.
Kierunkowskaz (1907 r.)
Przed powstaniem tego wynalazku kierowcy musieli sygnalizować zamiar skrętu rękami. Pierwsze kierunkowskazy miały kształt dłoni, żeby naśladować stosowane wówczas sygnały ręczne.
Łożysko kulkowe (1907 r.)
Łożysko kulkowe uznano za symbol epoki maszyn lat 20. i 30. XX w.
Fotografia podczerwona (1910 r.)
Obecnie jest stosowana w zdjęciach lotniczych i w zwiadzie wojskowym, ponieważ umożliwia okreslenie głębokości wody i pokazuje znajdujące się pod nią przeszkody. Używa się jej również w badaniach drzewostanu, a botanicy moga z jej pomoca obserwować zmiany w pigmentacji i strukturze komórkowej roślin. Astrofizycy wykorzystują fotografię podczerwoną do obserwowania odległych galaktyk i odkrywania nowych gwiazd. Fotografia w podczerwieni i ultrafiolecie pozwala również na badanie uszkodzonych dokumentów.
Rozrusznik (1911 r.)
Przed wynalezieniem rozrusznika automobiliści uruchamiali silniki za pomocą energicznego kręcenie korbą. Czasami silnik odpalał tak gwałtownie, że podrywał korbę i zadawał obrażenia nieszczęsnemu szoferowi.
Spadochron plecakowy (1911 r.)
Jego wynalazca Gleb Kotielnikow został w 1949 r. uhonorowany przez władze – rosyjskie miasto, w którym po raz pierwszy przetestował swój wynalazek – zostało przemianowane na Kotielnikowo.
Zamek błyskawiczny (1913 r.)
Początkowo był używany jako zapięcie do butów oraz w kapciuchach na tytoń. Dopiero 20 lat później pojawiły się w świecie mody i stały się elementem naszej codzienności. Z kolei zatrzaski wymyślił Whitcomb Judson aby pomóc przyjacielowi, którey miał chory kręgosłup i nie mógł zapinać butów.
Szkło żaroodporne (1915 r.)
Wynalazek powstał na kolei. Latarnie pociągów często pękały z powodu dużej różnicy temperatur między gorącym wnętrzem lampy a chłodem na zewnątrz.
Szminka (1915 r.)
Niektóre eksperymenty na tym polu były niebezpieczne. Egipski specyfik z 1400 r. p.n.e. wykorzystywał czerwony barwnik z wodorostów zmieszany z jodyna i toksycznym bromem.
Superheterodyna (1918 r.)
Chodzi o mechanizm strojenia odbiorników radiowych i telewizyjnych. Jego twórca, Edwin Howard Armstrong, wynalazł potem radio FM, ale wiele lat poświęcił na walkę sądową o patenty i ostatecznie popełnił samobójstwo skacząc z 13-go piętra. Przyczyną takiej decyzji było, jak dowiadujemy się z napisanego przed śmiercią listu, ostatecznie przegrane, długoletnie procesy sądowe prowadzone z amerykańskimi koncernami. Koncerny te, mając na uwadze swoje interesy skutecznie zablokowały możliwość opatetntowania przez Armstronga swoich wynalazków.
Składane łóżko (1918 r.)
Na początku XX w. w San Francisco William Murphy miał poważny problem. Otóż zalecał się do młodej śpiewaczki operowej z dobrej rodziny, ale mieszkał w małym, jednopokojowym mieszkaniu, w którym większość przestrzeni zajmowało łóżko. Ponieważ nie byłoby właściwe zapraszać młodą damę do sypialni, zaczął eksperymentować ze składaniem swojego miejsca do spania, żeby jego pokój wyglądał przyzwoicie. W 1918 r. wymyślił rozwiązanie, które po uniesieniu wyglądało jak drzwi do szafy. Wysiłki się opłaciły – w końcu ożenił się ze swoją ukochaną.
Mikroelektroda (1921 r.)
Kobieta-naukowiec w początkach XX w. to bardzo rzadko spotykana kombinacja. Ida Hyde z trudem znalazła uniwersytet który zgodziłby się ją przyjąć, a później jako pierwsza kobieta zrobiła doktorat na uniwersytecie w Heidelbergu, co było dużym wydarzeniem w historii uczelni. Wynalazła mikroelektrodę która pozwalała na stymulowanie pojedynczych komórek i rejestrowanie ich aktywności elektrycznej. Niestety, dopiero 20 lat później mikroelektroda została wynaleziona ponownie, co zrewolucjonizowało neuropsychologię, a pionierskie prace Hyde poszły w zapomnienie. Dzisiaj jest to niezbędne i powszechnie wykorzystywane narzędzie do badania impulsów elektrycznych mózgu. Trudne i bolesne doświadczenia Hyde sprawiły, że stała się bardzo wrażliwa na problemy edukacji kobiet i w późniejszych latach swego życia wygłaszała wykłady feministyczne.
Wykrywacz kłamstw (1921 r.)
Mimo swojej zawodności, wykrywacz kłamstw uważa się za jeden z największych wynalazków wszech czasów. Najlepiej sprawuje się we wczesnych fazach śledztwa albo w sprawach zagrożonych niższymi karami.
Technikolor (1922 r.)
Pierwszy pomysł na kolorowe filmy był kosztowny i długo nie przyciągał wystarczającej liczby widzów by opłacało się kręcić kolorowe filmy. Swój renesans film kolorowy zawdzięcza Waltowi Disneyowi, który zakupił na wyłączność technologię i stworzył bardzo kasowy film Królewna Śnieżka i siedmioro krasnoludków (1937), co uczyniło z technikoloru najpowszechniej używaną techniką kinową przez następnych 20 lat.
Narty wodne (1922 r.)
Pierwsze narty wodne Ralph Sauelson zrobił z desek, których końce gotował w miedzianym czajniku swojej matki, żeby je wygiąć. Wynalazca był też pierwszym, któremu udało się skakać na nartach – w 1925 r. wybił się z nachylonej platformy natartej smalcem. Jego drugą parę nart (pierwsza połamała się przy szczególnie twardym lądowaniu) nadal można obejrzeć w muzeum Water Ski Hall of Fame.
Spychacz (1923 r.)
Spychacze miały kluczowe znaczenie dla inwazji aliantów na Europę w 1944 r. Brytyjskie maszyny oczyszczały plaże oraz drogi i zasypywały leje po bombach. W buldożery zamieniono nawet część czołgów, usuwając wieżę i dodając lemiesz.
Chusteczki higieniczne (1924 r.)
Kiedy firma Kimberly-Clark po raz pierwszy opracowała stosowny materiał 5x bardziej chłonny i o połowę tańszy niż bawełna, był on przeznaczony do wykorzystania w charakterze opatrunków podczas I wojny św. Ponieważ pielęgniarki wojskowe używały jej podczas miesiączek, w 1920 r. Kimberly-Clark wyprodukował pierwsze jednorazowe podpaski, natomiast pierwsze chusteczki dopiero w 1924 r. Miały one służyć do usuwania z twarzy kremu i makijażu. Dopiero pod koniec lat 20. firma uświadomiła sobie, że jej produkt używany jest raczej jako jednorazowe chusteczki do nosa i szybko zmieniła strategię marketingową.

Wojna i pokój

Enigma (1926 r.)
Wadą Enigmy było to, że znak wejściowy nigdy nie był taki sam jak znak wyjściowy, czyli „a” nie mogło być zaszyfrowane jako „a”. Gdy alianccy kryptolodzy zdali sobie z tego sprawę i gdy udało im się zidentyfikować w przesyłanych wiadomościach powtarzające się, standardowe niemieckie wyrażenia (takie jak „Heil Hitler!”), zdołali złamać kod Enigmy.
PCW (1926 r.)
Obecnie PCW zajmuje drugie miejsce na liście najczęściej produkowanych tworzyw sztucznych i co roku przynosi przemysłowi miliardy dolarów zysku.
Piła łańcuchowa (1927 r.)
W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat pilarki łańcuchowe walnie przyczyniły się do zniszczenia sporych obszarów o cennej bioróżnorodności. Serial BBC Życie ptaków zawiera słynną tragiczną scenę, w której lirogon naśladuje dźwięki wydawane przez piły łańcuchowe niszczące jego siedlisko.
Freon (1928 r.)
Nieszkodliwość freonu jego wynalazca demonstrował w sposób iście teatralny: wdychał ten gaz i wydychał w stronę zapalonej świecy. Później odkryto jednak, że gdy freony dostają się do górnych warstw atmosfery, zaczynają wytwarzać rodniki chloru, które wchodzą w reakcję z ozonem i uszkadzają warstwę ochronną tego gazu, zwłaszcza w okolicach biegunów Ziemi. W 1987 r. Protokół Montrealski wprowadził stopniowe wycofywanie z użycia freonów.
ABS (1929 r.)
Został stworzony aby zapobiegać zjawisku gwałtownego skręcania samolotów podczas lądowania. W samochodach instaluje się go od 1978 r. Niestety, nie ma wielu dowodów na to, że ABS przyczynia się do zmniejszenia liczby wypadków drogowych. Przeprowadzone badania wskazują na to, że ABS ma niewielkie zastosowanie w praktyce, a co najmniej jeden z testów sugeruje, że w rzeczywistości system może wpływać na zwiększenie liczby kolizji.
Filtr polaryzacyjny (1929 r.)
Angielski lekarz William Bird Herapath opowiadał, jak niezwykłe kształty uformowały się, gdy jod dostał się do moczu psa, który wcześniej zjadł chininę. Wyglądały na ciemne, gdy znajdowały się osobno, i na jasne, gdy na siebie nachodziły. Był to przykład polaryzacji – kryształy tworzyły sito, przez które światło przenika tylko w jednym kierunku.
Synchronizowana skrzynia biegów (1929 r.)
Zmienianie biegów podczas jazdy samochodem traktujemy jako coś naturalnego, ale we wczesnych latach motoryzacji była to operacja bardzo delikatna, wymagająca mnóstwa wyczucia i sporej praktyki. Prędkość obrotowa dawnych kół zębatych musiała pozostawać taka sama, by mogły się połączyć i napędzać koła jezdne, a efektem próby zmiany biegu – nawet w przypadku bardzo doświadczonych kierowców – często był okropny hałas. Kierowcy musieli stosować skomplikowaną procedurę zwaną podwójnym wysprzęglaniem. Zmieniając bieg na wyższy, kierowca wciskał pedał sprzęgła, przechodził na bieg jałowy i pozwalał silnikowi zwolnić. Następnie puszczał pedał, co powodowało zmniejszenie prędkości obrotowej kół zębatych i umożliwiało zmianę biegu na wyższy. Redukowanie było jeszcze trudniejsze – po wciśnięciu sprzęgła należało zwolnić pedał sprzęgła i wcisnąć pedał gazu, dopiero wtedy przychodził moment na włączenie niższego biegu.
Płyta winylowa (1932 r.)
Pierwsze płyty były wykonane z gumy. W 1896 r. wprowadzono pokrycie szelakowe, ale nośnik ten miał wady: łamliwość, wysoki poziom szumu tła, i na każdej stronie można było nagrać tylko ok. 4 minut muzyki. Monumentalne kompozycje klasyczne z konieczności cięto na części i sprzedawano jako kolekcje płyt w kartonowych albumach – stąd właśnie wzięło się określenie „album muzyczny”.
Kocie oczy (1934 r.)
Montowane w asfalcie ułatwiają kierowcom poruszanie się po słabo oświetlonych drogach. Kiedy samochód przejeżdżał po kopułce, guma kurczyła się i szklane paciorki chowały się pod powierzchnią drogi. Urządzenie nawet samo się czyściło. W żeliwnej obudowie gromadziła się woda i podczas nacisku z góry na kopułkę guma zmywała tą wodą szkło, usuwając brud, podobnie jak łzy oczyszczają oko. W 2001 roku wynalazek został uznany za najlepszy projekt XX w.
Trampolina (1934 r.)
Trampoliny wkorzystywano podczas II w. św. w siłach zbrojnych w charakterze przyrządu do mentalnego i fizycznego treningu pilotów oraz do ułatwiania nauki orientacji w powietrzu.
Nylon (1935 r.)
Inspiracją dla poszukiwań sztucznego substytutu jedwabiu były pogarszające się stosunki polityczne między USA a głównym źródłem jedwabiu – Japonią. Nylon, znacznie trwalszy i bardziej odporny na ciepło i wilgoć niż wcześniejsze włókna sztuczne, podczas wojny zastąpił jedwab, a w latach powojennych pozwolił na powstanie gigantycznego rynku produkcji pończoch. Obecnie nylon jest podstawą branży włókienniczej. Nadzwyczaj ambitny wynalazca cierpiał na depresję. W 1937 r., gdy rozpaczał z powodu braku inspiracji, popełnił samobójstwo zażywając cyjanek potasu.
Wózek sklepowy (1937 r.)
Sylvan Goldman był właścicielem supermarketów Humpty Dumpty w Oklahoma City, gdy w 1937 r. wpadł na pomysł wózka sklepowego. Zauważył, że klienci często mieli problemy z drucianymi lub wiklinowymi koszykami, które po wypełnieniu stawały się ciężkie i nieporęczne, przez co ograniczały robienie zakupów. Inspiracją dla nowego wynalazku było składane krzesło w biurze właściciela. Pierwszy wózek w metalowej ramie na kółkach miał dwa druciane koszyki jeden nad drugim i można go było złożyć tak jak krzesło. Początkowo „kosze na kółkach” nie cieszyły się powodzeniem, ponieważ panom wydawały się zbyt kobiece, paniom zaś zbyt przypominały wózek dziecięcy. Przemysłowiec przezwyciężył ten problem, zatrudniając ludzi obu płci i w różnym wieku, by używali wynalazku w jego marketach. W końcu wózki zdobyły popularność – w 1940 r. na kupno kompletu trzeba było czekać 7 lat – a Goldman wzbogacił się, zarabiając na każdym wyprodukowanym egzemplarzu, dopóki patenty nie wygasły.
Okulary noktowizyjne (1942 r.)
W noktowizorze informacja o barwie znika, ale obraz nie jest czarno-biały lecz zielony. W ekranach stosowane są zielone luminofory, ponieważ oko człowieka rozróżnia więcej odcieni zieleni niż jakiegokolwiek innego koloru.
Superklej (1942 r.)
Śledczy i kryminolodzy używają wynalazku do wykrywania odcisków palców. Badany przedmiot poddaje się działaniu gazu uzyskiwanego z kilku kropel superkleju nanoszonych na grzejnik w szczelnym zbiorniku. Gaz wytworzony przez podgrzany superklej przylega do plamek tłuszczu pozostawionych przez linie papilarne i sprawia, że stają się widoczne gołym okiem. Podczas wojny w Wietnamie medycy superklejem w spreju szybko tamowali krwawienie i zasklepiali rany, dzięki czemu unikano czasochłonnego szycia.
Kuchenka mikrofalowa (1945 r.)
Jej wynalazca był specjalistą od elektroniki projektującym radary. Pewnego razu zatrzymał się obok magnetronu – jednego z elementów maszynerii – i ze zdziwieniem odkrył, że stopił się batonik, który miał w kieszeni. Zaciekawiony, zaczął umieszczać w pobliżu magnetronu inne przedmioty – ziarna kukurydzy zostały uprażone, a następnego ranka ugotowało się jajko (po raz pierwszy okazało się, że jajka w skorupkach eksplodują, gdy sa gotowane mikrofalami).
Zegar atomowy (1949 r.)
Dokładność dobrego zegara atomowego wynosi jedną sekundę na 3 mln lat. Zegary atomowe są stosowane w satelitach GPS, a także do badania zmian w ruchu obrotowym planety i obserwowania wędrówek kontynentów.
Manekin do testów wypadkowych (1949 r.)
Zanim pojawiły się manekiny, do przeprowadzania podobnych testów wykorzystywano ludzkie zwłoki.
Płyn korekcyjny (1951 r.)
Bette Graham, samotna matka pracująca jako sekretarka w Texas Bank użyła jasnej farby temperowej na bazie wody do korekty błędów w tekście pisanym na maszynie elektrycznej. Szef nic nie zauważył, zaczęła więc rozdawać koleżankom buteleczki z cudownym płynem. Bette uzyskała wsparcie m.in. szkolnej nauczycielki chemii, która pomogła jej ulepszyć zastosowaną formułę. Gdy w 1958 r. została wyrzucona z pracy, mogła skoncentrować się na promocji swojego produktu – otrzymał on nazwę „płynny papier”. Następnie przeniosła produkcję do fabryki, a w 1970 r. stała na czele firmy wytwarzającej 25 mln butelek płynu rocznie.

Początek globalizacji

Polipropylen (1954 r.)
Polipropylen jest jednym z najważniejszych materiałów współczesnego świata. Jest składnikiem dywanów, mebli tapicerowanych, lin przemysłowych, ale także butelek na produkty spożywcze i kosmetyczne, zabawek, mebli i elementów samochodów. Pracowali nad nim Natta i Ziegler. W 1954 r. Natta spolimeryzował propylen i, co wielu uznaje za zdradę, wystąpił o nadanie patentu przed poinformowaniem Zieglera o swoim odkryciu. Była to zapowiedź walki sądowej, w końcu prawnicy zdecydowali, że Natta miał prawo uważać się za twórcę polipropylenu, jednak musiał płacić Zieglerowi tantiemy o wartości 30%.
Układ SI (1954 r.)
Tylko USA, Liberia i Birma nie przyjęły go oficjalnie.
Tester trzeźwości (1954 r.)
W 1964 r. wynalazca opublikował znaczące wyniki badań, które wskazywały, że kierowcy mający ponad 0,8 promila alkoholu we krwi powinni być uważani za niezdolnych do jazdy.
Dysk twardy (1956 r.)
Zaprezentowany przez IBM, pozwalał na zapisanie 5MB danych na 50 dyskach o średnicy 60cm, które wirowały z prędkością 20 obrotów na sekundę.
Folia bąbelkowa (1957 r.)
Opakowanie obecnie używane powszechnie do pakowania cennych przedmiotów w celu zabezpieczenia ich przed uszkodzeniem pierwotnie miało być nowatorską dekoracją ściany, dającą się łatwo czyścić. Dziś ogólnoświatowa korporacja produkująca tę folię ma roczne obroty wynoszące 4 mld dolarów.
Obserwatorium kosmiczne (1962 r.)
Tylko fale radiowe i światło widzialne przenikają przez ziemską atmosferę w miarę bez problemu. Pozostałe pasma widma elektromagnetycznego, czyli podczerwień, nadfiolet, promienie gamma i rentgenowskie najlepiej jest obserwować z kosmosu. Pierwszym teleskopem w kosmosie był Orbiting Solar Observatory 1 (OSO 1). Po 3 miesiącach i ponad 1000 okrążeń Ziemi skuteczność jego działania została poważnie ograniczona przez amerykański próbny wybuch jądrowy przeprowadzony na znacznej wysokości.
Pierścieniowy uchwyt do otwierania puszek (1963 r.)
Napój w puszce jest jednym z najbardziej znanych i praktycznych wynalazków XX w. Zanim pojawił się uchwyt z kółkiem, do otwierania puszki wykorzystywano „klucz do kościoła” – narzędzie przypominające otwieracz do butelek, ale z ostrymi końcami – jeden służył do zrobienia większego otworu do picia, drugi do wykonania mniejszego, przez który mogło wychodzić powietrze, umożliwiając tym samym wypływanie zawartości.
Kaseta magnetofonowa (1963 r.)
Jest klasycznym przykładem innowacji stworzonej w pewnym celu, a donoszącej nieoczekiwany sukces gdzie indziej. Philips nie widział na niej miejsca na rynku muzycznym, gdzie istotna była najwyższa jakość odtwarzania. Kaseta została zaprojektowana przede wszystkim do zastosowania w dyktafonach i tanich magnetofonach przenośnych.
Nadmuchiwany ześlizg ewakuacyjny (1965 r.)
Według przepisów lotniczych całkowita ewakuacja pasażerów samolotu powinna być możliwa w ciągu 90 sekund, nawet gdy panują całkowite ciemności i połowa wyjść jest zablokowana. W razie sytuacji awaryjnej ześlizg jest uwalniany, po czym zaczyna się napełniać gazem z butli do ok. 1/3 swojej maksymalnej objętości. W dalszej kolejności zasysa powietrze ze swojego otoczenia za pomocą aspiratorów, aż osiągnie stan pełniego napompowania. Ześlizg może służyć jako tratwa ratunkowa w razie awaryjnego wodowania.
Hełm do rzeczywistości wirtualnej (1968 r.)
W 1968 r. Sutherland zbudował prymitywny system z ekranem mocowanym na głowie, który podłączony był do komputera. Pierwotny wynalazek miał tak duży ciężar, że musiał być zawieszany pod sufitem, i u niektórych wzbudzał strach – nazywany był nawet Mieczem Damoklesa.
Mysz komputerowa (1968 r.)
Pracownikom firmy Xerox nie udało się zainteresować myszką klientów. Zrobił to dopiero w latach 80. XX w. Steve Jobs, założyciel firmy Apple.

Epoka Internetu

Czujnik dymu (1969 r.)
Szacuje się, że zainstalowanie w domu przynajmniej jednego czujnika dymu zmniejsza o połowę ryzyko wystąpienia pożaru z ofiarami śmiertelnymi.
Kryptografia klucza publicznego (1972 r.)
Kiedy rządy zaczęły zdawać sobie sprawę z potencjalnych możliwości KPP, starały się usilnie zatrzymać technologię dla siebie. We wczesnych latach 70. XX w. do jej rozwoju przyczynili się pracujący dla brytyjskich władz Ellis, Cocks i Williamson. Dopiero w 1997 r., wskutek nowej polityki „otwartości” świat dowiedział się, że Wielka Brytania opracowała KKP już przed 24 laty. W międzyczasie powstało wiele publikacji na ten temat, w których, ku wielkiej frustracji Anglików, honory związane z odkryciem KKP odbierali naukowcy z Uniwersytetu Stanforda.
Plastikowa butelka (PET) (1973 r.)
Człowiek który ją wynalazł, pracował nad nią prawie 10 lat wypróbowując różne rodzaje tworzyw sztucznych (nylon, polipropylen, w końcu politereftalen etylenu, czyli PET).
Prozac (1986 r.)
Pierwotnie był testowany jako środek przeciwko otyłości oraz chorych na depresję, ale bez powodzenia. W końcu przetestowano lek na osobach z lekkimi stanami depresyjnymi – nastrój pacjentów natychmiast się poprawił. Prozac został najszybciej zaakceptowanym lekiem w historii psychiatrii. W ciągu 3 lat 65000 recept wypisywano w samych tylko USA. Od tam tego czasu utracił swoją reputację; istnieją raporty stwierdzające, że lek zmienia aspekty osobowości i wywołuje skłonności samobójcze.
Kamera internetowa (1991 r.)
Pierwsza kamera internetowa powstała w wyniku zamiłowania studentów informatyki z Uniwersytetu Cambridge do świeżej kawy. Dysponowali oni tylko jednym dzbankiem, znajdującym się w pewnej odległości od laboratoriów komputerowych, napój szybko się więc kończył. Do kamery, której obiektyw skierowany był na dzbanek, podłączono komputer wyposażony w proste urządzenie zmieniające sygnał analogowy na postać cyfrową. Jeden student napisał program co trzy minuty pobierający dane z kamery, a drugi program, który działał na komputerach wszystkich członków klubu kawoszy. Po połączeniu z serwerem na ekranie ich komputerów pokazywał się nieduży, ciągle uaktualniany widok. Kamera została w 1993 r. podłączona do internetu i stała się modnym elementem sieci WWW. Gdy w sierpniu 2001 r. wyłączono ją, informacje o tym fakcie pojawiły się nawet na pierwszych stronach znanych gazet, a dzbanek na kawę został sprzedany za duże pieniądze na aukcji internetowej. Technologia kamer internetowych zaczęła się rozpowszechniać, gdy zainteresował się nią przemysł pornograficzny.
Kubek niekapek
Mandy Haberman nie była szczególnie związana ze światem wynalazków i innowacji, aż do urodzenia w 1980 r. trzeciego dziecka. Córka przyszł na świat z zespołem Sticklera, czyli wadą wrodzoną, która upośledzała jej zdolność ssania i utrudniała karmienie. Haberman wymyśliła ulepszone naczynie z nowatorskim zaworkiem w ustniku, który pozwalał na wypływanie płynu tylko podczas ssania. Kubek został opatentowany i wprowadzony do produkcji, ale Haberman nie mogła przekonać sprzedawców detalicznych do zalet swojego szczelnego produktu. Przełom nastąpił, kiedy wysłała pocztą pełny płynu kubek do największej sieci supermarketów. Kubek nie uronił ani kropli w transporcie i firma natychmiast podchwyciła pomysł. Obecnie corocznie sprzedaje się miliony kubków niekapków na całym świecie, a autorka za swoje innowacje otrzymała wiele nagród. Po serii batalii prawnych z producentami imitacji aktywnie włączyła się w ulepszenie systemu ochrony patentowej.
GPS (1993 r.)
Utrzymanie systemu kosztuje amerykański rząd ok. 750 mln dolarów rocznie.
Język programowania Java
Ze względu na wydajność, wszechstronność i przenośność platformę Java można obecnie znaleźć nie tylko w komputerach, ale nawet w kartach kredytowych
Viagra (1998 r.)
Początkowo lekarstwo było przeznaczone do leczenia nadciśnienia, ale próby kliniczne wykazały jego nieprzydatność w tym zakresie. Tymczasem jednym z efektów ubocznych, nieśmiało zgłaszanym przez zdrowych ochotników, była powodowana przez lek potężna erekcja.
Opatrunek hemostatyczny (2002 r.)
Opatrunek taki nie tylko ochrania i wchłania krew, ale także powoduje jej krzepnięcie. Zdolność zawartego w opatrunku chizotanu do powstrzymywania obfitego krwawienia w ciągu 30 sekund jest nieoceniona. Naukowcy oceniają, że gdyby opatrunki te były dostępne w czasach wojny w Wietnamie, 5000 żołnierzy zachowałoby życie. U.S. Army Research uznało te opatrunki za jeden z 10 najważniejszych wynalazków.
System identyfikacji laserowej (2002 r.)
Jeszcze do niedawna kasjer musiał umieć odróżnić od siebie różne rodzaje jabłek i pobrać odpowiednią sumę od klienta. Gdy, z różnych powodów stało się to zadaniem zbyt trudnym, na każde jabłko zaczęto naklejać cenę. Było to jednak czasochłonne i drogie, a do tego dostarczało niewielu informacji. Ponadto zbyt mocno klejące się naklejki były trudne do usunięcia, zaś jesli nie kleiły się dobrze – odpadały. Pomysł polega na tworzeniu na skórce jabłka kodu kreskowego możliwego do odczytania za pomocą lasera. W kodzie zapisane są informacje o rodzaju owocu, jego pochodzeniu, dacie zebrania, osobie która je zerwała, liczbie kalorii, czy jest organiczne, genetycznie modyfikowane itp. Laserowe „tatuaże” mogą być tworzone na wielu innych owocach i warzywach, m.in. na gruszkach, brzoskwiniach, cytrynach, pomarańczach, ogórkach i paprykach.
Silnik typu scramjet (2002 r.)
Taki silnik nie korzysta z utleniacza dostarczonego ze zbiornika – do spalania paliwa zużywa tlen pobierany z atmosfery. Dzięki temu rozwiązaniu silnik jest lżejszy, bardziej wydajny, i zapewnia piekielną szybkość – teoretycznie do 15 machów, co umożliwiłoby podróż z Nowego Jorku do Tokio w ciągu 2 godzin zamiast obecnych 18.
Podkasting (2003 r.)
Słowo „podkast” pochodzi z połączenia słów „iPod” i „broadcast”.
Noktowizja w kolorze (2005 r.)
Nowa technologia wykorzystuje obraz zarejestrowany w ciągu dnia, na którym wszystkie kolory mogą być rozpoznane. Porównując go z tym, co widać w nocy, są w stanie natychmiast przedstawić obraz nocny w kolorze. Na początku użytkowania kolorowe okulary noktowizyjne korzystają z kilku profili obejmujących środowisko miejskie, wiejskie, pustynne i nadmorskie. Dzięki technologii GPS urządzenie można zaprogramować tak, aby automatycznie dostosowywało zakres kolorów do miejsca, w którym jest używane.
Share and Enjoy:
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Śledzik
  • Blip
  • Blogger.com
  • Gadu-Gadu Live
  • LinkedIn
  • MySpace
  • Wykop

1 Komentarz do “Wynalazki, które zmieniły świat”

  1. Sprawdź napisał(a):

    Bombowy i łatwy do przyswojenia post, poproszę o więcej

Zostaw komentarz

XHTML: Możesz użyć następujących tagów: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>