Scott Tiger Tech Blog

Blog technologiczny firmy Scott Tiger S.A.

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 5.0/5 (3 votes cast)

DTP

Artykuł omawia zagadnienia poruszane podczas prezentacji firmowej z grudnia 2011.
Ostatnia modyfikacja: 15.XII.2011.

Zadaniem artykułu jest wyłożenie podstawowych zasad typografii. Dzięki temu laicy tacy jak my będą mogli niewielkim bądź żadnym kosztem poprawić jakość składu publikacji — np. dokumentów firmowych — czyniąc je bardziej czytelnymi i przyjemnymi w odbiorze. Jeżeli strona wygląda interesująco, to istnieje większe prawdopodobieństwo, że zostanie przeczytana.
Proste zasady możemy podzielić ogólnie na trzy rodzaje:

  • takie których zlekceważenie praktycznie zawsze jest złym pomysłem — jest ich niewiele,
  • „rady dobrej cioci”, z którymi zgadzają się w zasadzie wszyscy typografowie, a których zignorowanie (lub nieświadomość istnienia) prawdopodobnie przyczyni się do pogorszenia jakości składu — takie zasady stanowią większość,
  • subiektywne rady autorów książek, które mogą się innym podobać lub nie.

Profesjonalna typografia ma coś ze sztuki, np. nie ulega wątpliwości że spora ilość wolnej przestrzeni cechuje dobre projekty, ale kiedy jest jej dokładnie tyle ile trzeba i jak tą przestrzeń rozplanować — to już w dużej mierze kwestia wyczucia, a nie obiektywnego pomiaru.
W końcu, typografia ma wiele wspólnego z modą. Pismo ulega modzie, tak jak fryzury, ubrania i okulary słoneczne.

Ciekawostka
Helvetica była najpopularniejszym krojem pisma na świecie w latach 60-tych, a w latach 70-tych należała do kanonu dobrej stylistyki. W kolejnej dekadzie stała się niemodna, tak jak tapirowane fryzury, i wtedy pojawiła się w menu krojów Macintosha, a następnie komputera PC pod nazwą Arial. Tak jak tapirowana fryzura kreowała określony wizerunek człowieka, tak Helvetica definiuje wygląd tekstu. Dodam: przestarzały wygląd rodem z lat 70-tych.
Nawet jeśli krój tego rodzaju jest zainstalowany na Twoim komputerze, to wcale nie znaczy że musisz go użyć. Najlepszą rzeczą, jaką możesz zrobić, myśląc o własnych publikacjach, jest inwestycja w inny krój bezszeryfowy (Trade Gothic, Formata, Antique Olive, Eoromode itp.), mający również mocną, pogrubioną odmianę. Jak wszystkie mody, Helvetica niewątpliwie kiedyś powróci — pewnie za jakieś 200 lat.” (Robin Williams)

Czcionki

Czytelność (ang. readability) określa czy duży fragment tekstu (artykuł, książka) jest łatwy do przeczytania. Zrozumiałość (ang. legibility) – czy krótki kawałek tekstu (nagłówek, lista katalogowa, znak stopu) są natychmiast rozpoznawalne.

Pismo gotyckie

Niektórzy uważają, że jedynie kultura wpływa na to, co chcemy czytać i co łatwo nam się czyta, a czytelność tekstu zależy nie od formy liter, ale od tego, do czego jesteśmy przyzwyczajeni. Jako dowód często przytacza się niemieckie zamiłowanie do pisma gotyckiego, które trwa od stuleci, mimo że reszta świata dawno przerzuciła się na bardziej rozsądne pisma.
Nie ulega wątpliwości — i badania wielokrotnie to potwierdzały — że dłuższe partie tekstu na papierzeczytelniejsze gdy są składane czcionką szeryfową, z kolei czcionka bezszeryfowa jest bardziej zrozumiała — stąd nadaje się świetnie do nagłówków i tytułów.

Typy czcionek

Wszystkich czcionek w sprzedaży jest już ponad 100 tysięcy, co nie jest dziwne biorąc pod uwagę że dzisiaj każdy może sobie zaprojektować krój znaków. Córka autorki książek wymienionych w bibliografii, w wieku 7 lat zaprojektowała swój własny krój znaków, używany w kolorowych broszurach w USA i w Europie.
Najważniejszą cechą każdego fontu jest krój, który określa jego indywidualny wygląd. Na użytek dalszych wywodów, warto sobie podzielić wszystkie kroje na pewne klasy abstrakcji. Podobnie jak w przypadku typów osobowości w psychologii podział jest tylko zgrubny i zdarzają się przypadki trudne do zakwalifikowania, ale nie przeszkadza nam to.

  • Antykwy renesansowe (ang. oldstyle, old face) — stylizowane na odręczne pismo skrybów, ze zmienną grubością linii (odpowiadającą prowadzeniu pióra), pochylone szeryfy w kształcie klinów, ukośna oś znaków (litera „O” wygląda na pochyloną). Nadają się do prezentacji bardzo dużych ilości tekstu podstawowego, bo nie przyciągają uwagi i pozwalają skupić się na treści. Trudne do rozróżnienia dla niewprawnego oka. Większość czcionek tego typu odziedziczyło nazwy po swoich twórcach. Goudy, Palatino, Times New Roman, Baskerville, Garamond, Caslon, Minion, Bembo.

  • Antykwy klasycystyczne (ang. modern) — bardziej mechaniczny wygląd, cienkie i poziome szeryfy, duży kontrast grubości kresek, pionowa oś znaków. Zwykle nie nadają się do dużych ilości tekstu podstawowego, imponują w powiększeniu. Bodoni, Times Bold, Onyx, Didot, Walbaum.

  • Antykwy linearne szeryfowe (ang. slab serif) — na potrzeby reklamy, aby z daleka było widać litery; linia mniej więcej jednakowej grubości w całej literze, pionowa oś znaków. Kroje tego typu bywają bardzo czytelne, pod warunkiem że nie są zbyt „ciężkie”. Nazywa się te czcionki mianem Clarendon lub egipcjankami, ponieważ stały się popularne w czasach fascynacji Egiptem w cywilizacji zachodniej (poza tym nie mają nic wspólnego z Egiptem). Aby zapewnić dobrą sprzedaż, wielu krojom pisma z tej kategorii nadano egipskie nazwy. Clarendon, Memphis, New Century Schoolbook, Silica Regular. Tekst złożony tymi krojami jest ciemniejszy niż tekst złożony aktykwami renesansowymi. Antykwy linearne szeryfowe są często stosowane w książkach dla dzieci ze względu na czystą i prostą formę.

  • Antykwy linearne bezszeryfowe (ang. sans serif): pozbawione szeryfów, linia mniej więcej jednakowej grubości w całej literze. Często cechują się dużą wysokością minuskuł, co sprawia, że dość silnie zaznaczają swoją obecność na stronie. Trochę mniej czytelne niż np. antykwy renesansowe, ale w krótkich partiach tekstu są bardzo zrozumiałe. Futura, Helvetica, Avant Garde, Proxima Nova, Formata, Folio, Shannon Book, Bailey Sans, Syntax, Trade Gothic. Kroje tego typu bardzo trudno łączy się z innymi krojami.

  • Pisanki (ang. script) stylizowane są na pismo odręczne. Pismo odręczne jest symbolem humanizmu i nadaje tekstowi konkretny wymiar osobisty. Należy ich używać z umiarem i nie nadają się do składania większych akapitów. Miss Fajardose, Arid, Ministry Script, Fountain Pen, Emily Austin, Cocktail Shaker.

  • Ksenotypy (ang. decorative) — nie nadają się do składania akapitów, służą do ozdoby. Stosowane oszczędnie mogą nadać projektowi wiele osobowości i błysku. Przykłady: Baileywick, Planet Serif, Blue Island, Mister Frisky.

  • Kroje antyestetyczne (ang. fringe, grunge, garage, deconstructive, edge, lawless) są zazwyczaj zniekształcone, wykrzywione, psychodeliczne, rozmyślnie „byle jakie”, często mało czytelne.

Dość znany przykład kroju pośredniego między antykwami linearnymi bezszeryfowymi i antykwami linearnymi szeryfowymi to Optima:

Ciekawostka
Pangram (gr. pan gramma — każda litera) to krótkie zdanie zawierające wszystkie litery danego języka. Może stanowić zabawę słowną, często jest jednak również wykorzystywane do sprawdzania poprawności danych tekstowych, poprawności wyświetlania lub drukowania znaków itp. Szczególnie dopracowane pangramy zawierają każdą literę tylko w jednym wystąpieniu.
I tak w katalogach często prezentuje się czcionkę układając z niej napis:
Quick brown fox jumps over the lazy dog

Tak wyglądał test próbny dalekopisowej linii łączącej Biały Dom z Kremlem (uruchomionej w 1963r).
Znane pangramy w języku polskim to m.in.:

Pchnąć w tę łódź jeża lub ośm skrzyń fig.
Pójdźże, kiń tę chmurność w głąb flaszy!
Dość błazeństw, żrą mój pęk luźnych fig
O, mógłże sęp chlań wyjść furtką bździn
Chwyć małżonkę, strój bądź pleśń z fugi.

Warto mieć zestaw fontów w swojej bibliotece. Fonty nie są drogie, a tak naprawdę potrzebnych jest tylko kilka rodzin krojów, aby móc tworzyć dynamiczne zestawienia dowolnego typu. Wystarczy wybrać po jednej rodzinie krojów z każdej kategorii i dopilnować, aby w rodzinie fontów bezszeryfowych znalazły się zarówno ciężkie, czarne odmiany, jak i te lżejsze i cieńsze.

Im bardziej charakterystyczne jest pismo, im bardziej zauważalne i nietypowe ma cechy, tym mniejsza jest jego czytelność i tym gorzej nadają się do składania długich partii tekstu. Tradycyjne antykwy renesansowe i cienkie odmiany linearnych krojów bezszeryfowych najmniej rzucają się w oczy, a przez to są najbardziej czytelne. Kroje bezszeryfowe są najczęściej bardziej zrozumiałe.

Niedrogi papier, szczególnie gazetowy, jest bardzo higroskopijny i powoduje zlewanie się detali — czasami do tego stopnia, że zalaniu ulegają całe oczka znaków (zamknięte przestrzenie w literach takich jak e lub d). Zawsze gdy warunki reprodukcji są gorsze, wybieraj kroje z wyraźnymi szeryfami, bez bardzo cienkich linii, o dużej wysokości tekstu i wyraźnych oczkach, np. Clarendon, New Century Schoolbook, Bookman, Memphis.

Gdy jest dużo tekstu do czytania, to wybierz klasyczną antykwę renesansową (dla papieru dobrej jakości, wysokiej rozdzielczości), albo antykwy linearnej szeryfowej (bardzo złe warunki druku).

Kroje czytelne są szarym garniturem typografii, bastionem szacunku, wzorcem stałości. Kroje swobodne z dziwacznymi, wykręconymi lub odmiennymi detalami można porównać z noszeniem kowbojskich butów lub trampek.

W publikacjach takich jak katalogi lub zestawienia, które z założenia mają służyć przede wszystkim do przeglądania i wertowania w poszukiwaniu interesujących informacji, pismo bezszeryfowe sprawdza się lepiej.

Przy wyborze fontu warto uwzględnić jego historię czy przeznaczenie, o którym myślał projektant, np.:

  • New Century Schoolbook — zaprojektowano z myślą o książkach dla dzieci
  • Baskerville — przez wiele lat był bardzo popularny w Japonii
  • Times New Roman — stworzony na użytek gazety The Times
  • Elite — naśladuje tradycyjną maszynę do pisania (12 znaków w tym kroju zajmuje dokładnie 1 cal wiersza)

Mieszanie czcionek

Z reguły kontrastu wynika, że nie należy używać na jednej stronie dwóch krojów należących do tej samej grupy.

Istnieje sześć odrębnych sposobów kontrastowania pisma: wielkość, grubość, struktura (grupa kroju), forma (np. mała i duża litera „g” mają różne formy), kierunek (pionowo, poziomo, na ukos), i kolor. Rzadko wystarcza zastosowanie tylko jednego z nich — najczęściej wzmacniamy efekt przez połączenie i zaakcentowanie różnic. Jeśli nie potrafimy zrozumieć, dlaczego dane zestawienie krojów jest złe, nie powinniśmy szukać różnic, tylko podobieństw. Za występowanie problemów odpowiedzialne są właśnie podobieństwa.

Raczej nie piszmy po skosie. Jeśli już, to kierunek skośny do góry tworzy energię pozytywną, a skośny do dołu — negatywną.

Odmiany (warianty)

Odmiana nie jest cechą bezpośrednio fontu, tylko jego kroju. Tak więc nie mówimy o odmianie fontu, tylko o odmianie kroju fontu. Odmiana jest modyfikacją kroju danego fontu poprzez zmianę grubości jego kresek (light, bold, heavy itp.) oraz zmianę szerokości (condensed, extended, itp.) i pochylenia (oblique — lekko pochylone, italic/cursive — pochyłe) całych znaków. Nie zmienia to jednak faktu, że font w każdej z tych odmian zachowuje nadal swoje wspólne, główne cechy charakterystyczne danego kroju pisma. Istnieją także inne odmiany, np. zawierające dodatkową obwódkę wokół znaków, zawierające cienie, składające się z samych konturów, czy też ozdobne w jeszcze inny sposób. Ważne tylko, aby metoda owych zdobień była konsekwentnie zrealizowana wobec wszystkich znaków w danej odmianie. Wszystkie odmiany danego kroju to rodzina fontów (lub rzadziej — garnitur), sierota zaś to krój, który powstał tylko w jednej odmianie. Ilość odmian konkretnego fontu zależy od jego twórcy i może dochodzić nawet do kilkudziesięciu.
Nazwa fontu składa się z nazwy kroju i następującej po niej nazwy odmiany. Odmiany podstawowe składają się najczęściej z samej nazwy, lub też z nazwy poprzedzonej określeniem Roman. W powszechnym użyciu są również fonty stanowiące połączenie kilku odmian. Nazwy odmian nie są ustandaryzowane, co oznacza, że każdy autor fontu może je dowolnie interpretować. Nazwy odmian należy traktować jak nazwy zwyczajowe, a konsekwencji w nazewnictwie można dopatrywać się tylko w obrębie fontów jednego producenta.
Ponieważ współczesne czcionki są wektorowe, więc łatwe jest automatyczne generowanie odmian kroju przez komputer. Niestety tego typu przekształcenia znacząco wpływają na pogorszenie jakości — w praktyce profesjonalne fonty mają specjalnie zaprojektowane warianty znaków, a nawet kombinacje wariantów. Naciskając przycisk pogrubienia lub kursywy na belce na ogół wybieramy opcję automatycznego przekształcenia kroju — ze względu na jakość składu lepiej jest wybrać stosowną odmianę z listy dostępnych fontów (w środowisku DTP mówi się o wyborze fontu „z belki” i „z listy”).

W krojach OpenType mogą znajdować się warianty znaków zaprojektowane specjalnie z myślą o tekstach drukowanych drobnym drukiem, głównie podpisach (ang. caption) w rozmiarze od 6 do 8 punktów, wariant standardowy (ang. regular) dla tekstu o rozmiarze od 9 do 13 punktów, wariant nagłówkowy (ang. subhead) dla tekstu od 14 do 24 punktów i wariant afiszowy (ang. display) dla tekstu od 25 do 72 punktów.

Kapitaliki są używane ze względu na efektowny wygląd, jednak mają one również kilka praktycznych zastosowań w eleganckiej typografii.

  • Często używa się ich na początku artykułu lub rozdziału — pierwszy wiersz lub początek wiersza składa się wówczas kapitalikami — jest to prosty i elegancki sposób, by wprowadzić czytelnika w tekst.
  • Skrótowce, np. SA, A.M., P.M. itp. aby nie wyróżniały się w tekście nadmiernie.

Cyfry nautyczne

Cyfry nautyczne (mediewalowe) są projektowane na podobieństwo małych liter, mają wydłużenia górne i dolne. Szczególnie pięknie wyglądają w dużych rozmiarach. W odróżnieniu od zwykłych cyfr bywają proporcjonalne, więc ładnie wyglądają w tekście ale nie należy ich używać w zestawieniach i tabelach (nie da się ich wyrównać). W niektórych czcionkach OpenType istnieją 4 rodzaje cyfr, tj. wszystkie kombinacje cech nautyczne/klasyczne i proporcjonalne/nieproporcjonalne.

Formaty czcionek, zestawy eksperckie

W powszechnym użyciu mamy czcionki:

  • Type 1 (PostScript): wymyślony przez Adobe (1985) dla potrzeb profesjonalnego składu cyfrowego,
  • TrueType: *.ttf stworzony przez Apple jako antidotum na Type 1 (za które trzeba było płacić); w Macach od 1991 r, w Windows od wersji 3.1; tak samo dobry jak Type 1
  • OpenType: *.otf (Adobe & Microsoft — 1996 r.), ma zakończyć istnienie wielu różnych formatów i pozostawić tylko jeden.

W czcionkach starego typu można było zakodować co najwyżej 256 znaków. W związku z tym wszelkie dodatkowe znaki, np. łacińskie z diakrytykami, cyrylica czy greka, jak również odmiany krojów pojawiały się w postaci (osobno nabywanych) tzw. zestawów eksperckich (ang. expert sets). Sytuację zmieniły nowsze formaty, które pozwalają zdefiniować ponad 65 tys. znaków. Tym niemniej plik z czcionką może zawierać dużo więcej informacji, a programy do składu tekstu chcąc je dobrze wykorzystać muszą posiadać niemałe możliwości.
I tak np. standard OpenType został opracowany w taki sposób, by po wprowadzeniu kolejnego znaku program do składu publikacji automatycznie wybrał taki jego wariant, który będzie optymalnie pasował do kolejnej i poprzedniej litery. Myślniki i łączniki są automatycznie przesuwane względem linii bazowej, w zależności od tego, czy zostały umieszczone w tekście złożonym wersalikami, czy też nie; odstępy między znakami są dobierane w zależności od stopnia pisma, itd.
Oczywiście, nie wszystkie czcionki OpenType zawierają więcej niż 256 znaków — wiele z nich to zwykłe fonty, które przeszły małą kosmetykę i sa teraz sprzedawane w nowym formacie. Spośród krojów firmy Adobe najbogatsze i najpełniejsze są kroje oznaczone przyrostkiem „Pro”.

Odstępy między literami

Typowe ligatury alfabetu łacińskiego

Ligatury są tworzone w krojach gdzie sąsiednie litery kolidują ze sobą, np. fi (U+FB01) i fl (U+FB02). Są dostępne w większości krojów w systemie Mac OS, w Windowsach tylko w najnowszych krojach, najczęściej w czcionkach OpenType i zestawach eksperckich. Procesor tekstu musi radzić sobie z zagadnieniami takimi jak sprawdzanie pisowni z uwzględnieniem ligatur, czy rozbijanie ligatury na pojedyncze litery przy próbie zmiany kerningu. Zasadniczo ligatury nie są używane w typografii afiszowej (od 24 punktów wzwyż). Czasami może być problem z literką „i” — kropka zachodzi na sąsiednią literę; wówczas można użyć znaku „i” bez kropki (U+0131).

Kerning to pojęcie określające regulację odstępów między sąsiednimi literami. Zmiana kerningu to bardzo precyzyjny, kosmetyczny zabieg – często subiektywny. Zwykłe edytory tekstu mogą nie pozwalać na kerning, ale musi on być w aplikacjach do składu publikacji. Większość fontów zawiera informacje o tzw. parach kerningowych. Projektant tworzący font planuje wprowadzenie mniejszych lub większych odstępów między pewnymi parami liter, o których wiadomo, że wstawione obok siebie mogą powodować powstawanie wizualnie niespójnych odstępów, np. „We”, „Ta”, „To”, „Yo” itp. W niektórych fontach takich par jest ponad 1000 (co wpływa na czas przetwarzania i wydruk), w niektórych nie ma wcale. W większości programów można zdefiniować stopień pisma, powyżej którego pary kerningowe będą automatycznie wstawiane. W przypadku stopnia pisma rzędu 7-8 punktów (lub mniej) użycie kerningu automatycznego jest niepotrzebne. Automatyczny kerning może być metryczny lub optyczny. Pierwszy opiera się na informacjach o parach kerningowych, drugi uwzględnia fizyczny kształt każdej pary sąsiadujących liter i w zależności od ich wzajemnych relacji zwiększa lub zmniejsza odstęp. Kerning optyczny sprawdza się najlepiej w publikacjach gdzie sąsiadują ze sobą litery pochodzące z różnych krojów pisma (wtedy pary kerningowe nie mają zastosowania). Ręczny kerning może być potrzebny dla dużych rozmiarów pisma.
Odstępy międzyliterowe to nie to samo co kerning. Odnoszą się one do ogólnej regulacji wszystkich odstępów między znakami w dużych partiach tekstu, podczas gdy kerning dotyczy regulacji odstępów pomiędzy konkretnymi parami znaków.

Ciekawostka
Proces przekształcenia pisowni Et w & w ujęciu historycznym:

Akapity

Typografowie zawsze mówią o druku czarno-białym, tak jakby posiadał kolor. „Kolor” bloku tekstu jest tworzony przez takie różnice, jak grubość liter, struktura, forma, światło liter, odstępy międzyliterowe, odstępy między wierszami, stopień pisma lub wysokość tekstu. Różne kolory można uzyskać nawet bez zmiany kroju pisma.

W języku polskim znak interpunkcyjny nie dziedziczy stylu poprzedzającego go słowa.

Dla wielokropka (ang. horizontal ellipsis) istnieje specjalny znak, składający się od razu z trzech kropek. Kod Unicode: U+2026, Windows: Alt+0133, HTML: . Przed wielokropkiem nie stawiamy spacji, a jeśli znajduje się na końcu zdania — nie stawiamy za nim czwartej kropki.

Tekst w nawiasach jest jak mówienie szeptem, tekst między przecinkami jest lekko podkreślony, tekst ujęty w myślniki jest polecony uwadze czytelnika.

Pomnóż stopień użytego pisma przez 8,4, a otrzymasz optymalną długość wiersza w milimetrach.

Standardowa interlinia 20% sprawdza się w tekście właściwym złożonym pismem o wysokości 9-12 punktów, ale w przypadku pisma większego (np. nagłówki) staje się rażąca. Dla tekstów składanych krojem bezszeryfowym warto rozważyć interlinię 40%. Jeśli w górnym wierszu nie ma liter z wydłużeniami dolnymi, interlinię można zmniejszyć bardziej, nawet do wartości ujemnej.

Optymalne światło między akapitami: interlinia pomnożona przez 1,5.

Wybierz jeden sposób wyrównania dla całej strony — nie mieszaj wyśrodkowania z wyrównaniem lewostronnym. Jeśli tekst akapitów jest wyrównany lewostronnie, nagłówki i podtytuły również powinny być tak wyrównane, nigdy wyśrodkowane.

Im oszczędniej będziesz używał kolorowych wyróżnień, tym większe wrażenie będzie robić ich pojawienie się na stronie.

Inicjał (wpuszczony)

Inicjał rozpoczynający akapit uatrakcyjnia wygląd strony, kieruje wzrok czytelnika na początek tekstu i zachęca do czytania. Inicjał to mocna przyprawa — najlepiej tylko na początku całego tekstu. Linia podstawowa inicjału powinna być wyrównana z jedną z linii podstawowych tekstu. Inicjał wpuszczony to powiększona litera rozciągająca się na wybraną liczbę wierszy.

Ornamenty: na końcu artykułu (ozdobne zakończenie).

Cytat wyróżniony (wyimek) to to wyróżniony stylistycznie krótki tekst, np. wcięty w poszerzony margines tekstu zewnętrznego. Głównym zadaniem wyimka jest przyciągnięcie uwagi.

Łamanie wierszy

Przenoszeniem wyrazów należy zajmować się na samym końcu składu.
Nigdy nie dziel wyrazów w tekście prawostronnie wyrównanym i centrowanym.
Twarda spacja (ang. hard space) to spacja która nie pozwala na złamanie wiersza w jej miejscu. Przydaje się w wyrażeniach takich jak np. „ul. Kwiatowa”, „mgr Kowalski”, itp. Windows: Alt+0160, MS Word, OO.org: Ctrl+Shift+Space, HTML:  .
Przydatne skróty klawiaturowe:

  • Shift+Enter: miękkie łamanie wiersza (bez tworzenia nowego akapitu)
  • Control+-: wstawienie łącznika opcjonalnego który wskazuje dozwolone miejsce podziału słowa przy łamaniu wiersza; jeśli wstawisz łącznik opcjonalny przed wyrazem, którego przenoszenia chciałbyś uniknąć, to nie zostanie on w żadnym wypadku podzielony (nie należy np. dzielić imion i nazwisk).

ASCII Art

Niektórzy znawcy typografii dopuszczają pozostawienie do trzech łączników z rzędu przy podziale wierszy w jednym akapicie. Niektóre programy do składu tekstu pozwalają takie rzeczy konfigurować.

Podpisy pod ilustracjami

Wielu ludzi czyta wyłącznie podpisy pod ilustracjami. Pamiętaj o tym i nie pozwól, by przygotowane przez Ciebie podpisy były nudne lub bezcelowe; niech stanowią integralną część artykułu i projektu strony. Stopień pisma użytego do podpisów powinien być o 1-2 punkty mniejszy niż pisma użytego do tekstu właściwego.
Linia pisma podpisów pod ilustracjami powinna być zgodna z podstawową linią pisma najbliższego wiersza z sąsiedniej kolumny. Podobnie dolna krawędź fotografii lub ilustracji — również powinna zostać wyrównana do odpowiedniej linii podstawowej tekstu z kolumny obok.
Jeśli tekst podpisu pod ilustracją jest wyrównany lewostronnie lub wyjustowany, podpisy powinny być lewostronnie wyrównane do krawędzi ilustracji! Nie umieszczaj podpisów centralnie pod ilustracją, jeśli wszystkie pozostałe elementy na stronie nie są wyśrodkowane.
Nie dziel wyrazów w podpisach.

Inne porady i sztuczki

Ciekawostki
  • Szeryfy były częścią tradycji, a ich usunięcie byłoby typograficzną kastracją. Pierwsze fonty bezszeryfowe w XIX wieku były tak znienawidzone, że uważano je za groteskowe.
  • Fonty o stałej szerokości mają wiele wspólnego z ograniczeniami fizycznymi: maszyna do pisania, ekran terminala, kalkulator. Są umiłowane przez programistów i księgowych, a także da się ich używać do tworzenia grafik, tzw. ASCII Art — patrz rysunek obok.
  • Przeciętny komputer z Windowsem ma ok. 40 fontów preinstalowanych, użytkownik Maca ok. 100.

Każdy z nas czyta przynajmniej nagłówki ogłoszeń, w których jest więcej wolnego miejsca. Puste miejsce stanowi kontrast dla ciasnej, pełnej informacji strony.

Kiepskie pomysły:

  • Helvetica.
  • Tekst na szarym tle jest mało czytelny.
  • Wyśrodkowanie tekstu. Ze względu na swoją symetrię i wymuszoną równowagę wyśrodkowany tekst ma stateczny, formalny wygląd. Taki tekst może jednak wyglądać diabelnie nudno. Większość stron i reklam, które przyciągają uwagę i robią wrażenie, nie jest wyśrodkowanych.
  • Pismo 12-punktowe i automatyczna interlinia. W większości krojów pismo 12-punktowe jest zbyt duże jak na potrzeby głównej treści publikacji. Często lepsze efekty daje czcionka 10-, 11- lub 10.5 punktu.
  • Konturowe litery z cieniem.
  • Ramki wokół wszystkiego — światło jest samo w sobie ramką.

Fonty a sprawa polska

Polska czcionka, to nie tylko łaciński alfabet i polskie diakrytyki. W różnych językach mamy do czynienia z odmienną częstością występowania liter, w związku z tym zastosowanie tego samego kroju w tekstach złożonych w różnych językach daje inny wygląd kolumny tekstu. I tak np. by określić wygląd kolumny w języku polskim Adam Półtawski badał najczęściej powtarzające się połączenia liter i odkrył, że specyfiką języka polskiego jest oprócz właściwych mu liter ze znakami diakrytycznymi częste występowanie liter w, k, y, z — zawierających dużą ilość kresek ukośnych. Informacje te stały się punktem wyjścia dla czcionki Półtawskiego (zdigitalizowana przez Janusza Mariana Nowackiego i dostępna do pobrania za darmo na jego stronie). Dość często w polskich czcionkach stosuje się również ligatury rz, cz, sz, ch, dz.

Antykwa Półtawskiego

Polonizacji fontów dokonuje m.in. Polska Grupa Użytkowników Systemu TeX (GUST), w oparciu o publicznie dostępne fonty rozpowszechniane na licencji GNU lub zbliżonej do licencji GNU (np. fonty z dystrybucji programu Ghostscript oraz rodziny fontów CM i CC). Fonty te mogą być wykorzystywane we wszystkich współczesnych programach graficznych i edytorskich. Przeznaczone są do bezpłatnego używania i rozpowszechniania w ramach licencji GUST Font Licence.

Przykłady polskich czcionek to m.in.

  • Nowy Karakter Jan Januszowski (1594)
  • Antykwa Jeżyńskiego Stanisław Jeżyński i Jana Kuglin (1928)
  • Militari Anatol Girs i Bolesław Barcz (1937)
  • Antykwa Półtawskiego (1932 – do drugiej połowy lat 80tych)
  • Bona, Alauda, Hel, Helicon, Ping-Pong (Ośrodek Pism Drukarskich) – czasy powojenne
  • Grotesk Polski Artur Frankowski (1998)
  • Danova Jacek Mrowczyk (2010)
  • Clan, Good, More, Mach, Pitu Łukasz Dziedzic

Rys historyczny

Kapitała

Podłoże

Papirus znany był w starożytnym Egipcie już od III tysiąclecia p.n.e. Najstarsze zachowane zabytki piśmiennictwa na papirusie pochodzą z ok. 2400 p.n.e. W Europie najdłużej, bo do połowy XI wieku, stosowano papirus przy sporządzaniu dokumentów w kancelarii papieskiej.

Pergamin (z miejscowych surowców — skór zwierzęcych) w okresie średniowiecza w Europie i na Bliskim Wschodzie. Skutecznie wyparł papirus dopiero w V w.n.e., używany nawet do XVIIw. Jego największe zalety to, w odróżnieniu od papirusu, możliwość pokrywania pismem obu powierzchni oraz wytrzymałość, która umożliwiła zastąpienie zwoju współczesną postacią książki czyli kodeksem. Dopiero pergamin umożliwił stosowanie daleko bardziej zaawansowanych zdobień, a w szczególności rozbudowanych iluminacji i malowania prawdziwych, pełnych szczegółów miniatur, gdyż farba czy tusz nie rozlewały się tak bardzo jak na papirusie.

Rozwój materiałów pisarskich został najprawdopodobniej wymuszony rywalizacją pomiędzy dwiema ówczesnymi największymi bibliotekami – aleksandryjską i pergamońską. Za Pliniuszem Starszym podaje się, że nazwa pergamin pochodzi od miasta Pergamon w Azji Mniejszej, którego król Eumenes II (195-158 p.n.e.) został zmuszony do szukania nowego materiału po zakazie wywozu papirusu z Egiptu wydanym przez Ptolemeusza. Najprawdopodobniej właśnie w Pergamonie udoskonalono wtedy znacznie metody produkcji pergaminu, przez co stał się on jego ważnym ośrodkiem produkcji.

Palimpsest to rękopis spisany na używanym już wcześniej materiale piśmiennym, z którego usunięto poprzedni tekst za pomocą mleka lub owsianki. Ponieważ pergamin był drogi, często próbowano odzyskać materiał. Dzięki współczesnej technologii często możemy odczytać tekst pod spodem — w ten sposób w księgach średniowiecznych dotarło do nas wiele zabytków piśmiennictwa starożytnego.

Uncjała

Papier został wynaleziony wg tradycji w 105 r. w Chinach przez kancelistę na dworze cesarza He Di z dynastii Han, eunucha Cai Lun, około 105 r. n.e (papier czerpany, z użyciem szmat jedwabnych i lnianych). Cesarz He Di w uznaniu doniosłości wynalazku podniósł go do godności ministra rolnictwa. Po bitwie nad rzeką Tałas w 751 r. Arabowie wzięli do niewoli chińskich papierników, dzięki którym papier upowszechnił się na ziemiach arabskich (stąd nazywany bywa „pogańskim wynalazkiem”). W kręgu kultury łacińskiej pierwsze papiernie zostały założone w XII i XIII wieku: w Hiszpanii (przed 1150 r.), a następnie we Włoszech (przed 1230 r.). Pierwsza w Polsce papiernia: 1491 (Jan Haller). W Polsce najbardziej znanym ośrodkiem czerpania papieru jest Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju, gdzie od 1971 r. wznowiono produkcję.
Paleta materiałów do produkcji papieru, jak pokazuje historia, może być bardzo szeroka: łyko krzewów i drzew morwowych i odpady konopne, len, słoma ryżowa, łodygi bambusa, algi (glony), w Bawarii nawet osady browarniane. O produkcji papieru z masy celulozowej możemy mówić dopiero w XIXw, choć już w XVIIw. zwrócono uwagę na papierowe gniazda os i możliwe zastosowanie tego zjawiska w produkcji papieru. Papiery klasy I, II i III to typowe papiery bezdrzewne. Papier jest tym trwalszy i mocniejszy im mniejszy udział procentowy ścieru drzewnego.

Czcionka

Półuncjała

Powszechnie uważa się, że po raz pierwszy użył jej Johannes Gutenberg do druku Biblii, przeprowadzonego w latach 1452–1455, co jednak nie znajduje potwierdzenia w faktach, gdyż ruchoma czcionka była znana w Europie wcześniej, a ponadto sama Biblia nie jest pierwszym drukiem Gutenberga. Jeszcze przed Gutenbergiem ruchomej czcionki miał używać holenderski drukarz Laurens Janszoon Coster. Nie wiadomo, czy ruchoma czcionka została w Europie wynaleziona zupełnie niezależnie, czy też idea ta przywędrowała z Dalekiego Wschodu, gdzie pojawiła się już cztery wieki przed Gutenbergiem. Tak! Czcionka została wynaleziona na Dalekim Wschodzie w XI w. przez Bi Shenga (prosty człowiek, według jednych kupiec, innych kowal), ale nie wywołała tam rewolucji ze względu na stopień komplikacji chińskiego pisma.

Interpunkcja

Inskrypcje greckie przed V wiekiem p.n.e. były pisane w sposób ciągły — bez podziałów między słowami i zdaniami. Z czasem poczęto rozdzielać słowa pojedynczą kropką, a związane tematycznie fragmenty pionową kreską lub ułożonymi pionowo dwoma lub trzema punktami. Greckie papirusy z IV wieku p.n.e. zawierają poziome linie zwane paragraphos, umieszczane pod linią tekstu, w której rozpoczynał się nowy temat. W najstarszych dokumentach rzymskich, datowanych na okres I w. p.n.e. – II w. n.e. pojedyncza kropka oddzielała słowa, a paragraphos — zmianę tematu. Pierwsza lub dwie pierwsze litery nowego tematu były wysuwane w lewo, czyli przeciwnie do stosowanego dziś „wtapiania” akapitów w tekst, co robi się od XVII wieku. W praktyce jednak większość książek z tego okresu pisanych jest tekstem ciągłym, nawet bez rozdzielania słów.

Liternictwo

Karolina

  • Od Fenicjan kształt liter przejęli Grecy, od których następnie wzory czerpali Etruskowie.
  • W Starożytnym Rzymie w II w. p.n.e. wykształciło się pismo zwane kapitelem rzymskim lub kapitałą, będące pierwowzorem renesansowej antykwy. Szeryfy, pierwotnie ślady po dłucie kamieniarskim, w późniejszym liternictwie stanowią ozdobniki.
  • Uncjała IV w.n.e. charakteryzuje się zanikaniem kantów i tendencją do zaokrąglania liter. Do powstania tego rodzaju pisma przyczyniło się zastosowanie pergaminu w miejsce dotychczasowych zwojów papirusu.
  • Półuncjała V w.n.e. — różna wysokość liter (wydłużenia górne i dolne)
  • Minuskuła karolińska IXw. na dworze Karola Wielkiego — pismo uniwersalne. Na karolinie wzorowali się XV-wieczni twórcy antykwy humanistycznej, która z kolei stała się prototypem kroju łacińskiej czcionki drukarskiej, a w konsekwencji także dzisiejszych krojów pism powszechnie używanych do tekstów ciągłych (czasopisma, książki, korespondencja biurowa itp.).
  • Gotyk XIIw. — w Polsce do XVII w., w Czechach, Danii i Norwegii do XIXw, w Niemczech do 1941, w niektórych kantonach Szwajcarii do dziś
  • Antykwa — pismo humanistyczne na fali powrotu do antyku. Majuskuły z kapitały rzymskiej, minuskuły z karoliny; w krajach romańskich dominująca pozycja już w XVI w.

Kierunek pisma

Początkowo sposób zapisywania był nieco odmienny od współczesnego, mianowicie od prawej do lewej strony (tak pisali Fenicjanie), następnie zmodyfikowano ten sposób pisząc raz od prawej, raz od lewej tzw. bustrofedon (zgodnie z ruchem wołów przy orce, z gr. bous — wół, strophe — bruzda — „bruzdy, jakie znaczy pługiem wół”), aż w końcu pisano już w sposób przyjęty aż do dziś – od lewej do prawej.

Wielka Czwórka

Bustrofedon

W świecie projektowania układu strony cztery zasady są absolutnie podstawowe. Bardzo rzadko w projekcie stosuje się tylko jedną zasadę. Im lepiej i konsekwentniej stosujemy omawiane tu reguły, tym lepszy efekt osiągniemy w tych rzadkich przypadkach gdy świadomie je złamiemy.

Odległość

Odległość jest wizualną wskazówką na temat organizacji projektu i jego treści. Logicznie powiązane elementy, które w jakiś sposób ze sobą korespondują, powinny być również powiązane wizualnie. Inne oddzielne elementy albo grupy elementów nie powinny znajdować się blisko siebie.

Podstawowy cel zasady odległości to porządkowanie. Jeśli informacja jest zorganizowana, to jest bardziej prawdopodobne, że będzie przeczytana i zostanie zapamiętana. Dodatkowym efektem organizacji wiadomości jest uzyskanie bardziej atrakcyjnej, lepiej rozmieszczonej, pustej przestrzeni (to ulubiony termin projektantów).

Trzeba zdawać sobie sprawę z tego, jaką drogą podąża nasz wzrok — gdzie patrzymy najpierw, jak wodzimy wzrokiem, co oglądamy na końcu, gdzie przenosimy spojrzenie po przeczytaniu ostatniego elementu. W projekcie powinno być widoczne logiczne następstwo elementów od samego początku do końca informacji.

Wyrównanie

Niczego nie można umieszczać na stronie w sposób przypadkowy. Każdy element powinien miec pewien wizualny związek z innym elementem na stronie. Dzięki temu projekt będzie przejrzysty oraz będzie miał świeży i wyszukany wygląd. Brak wyrównania jest prawdopodobnie najczęstszym powodem nieaktrakcyjnego wyglądu dokumentów. Nasze oczy lubią porządek. Na każdej dobrze zaprojektowanej stronie można poprowadzić linie, do których wyrównane są obiekty. Zawsze należy znaleźć na stronie inny element, do którego można wyrównać obiekt, nawet jeśli te dwa obiekty znajdują się daleko od siebie.

Wyśrodkowanie nadaje tekstowi bardziej formalny, stateczny i zwyczajny wygląd — niestety często taki projekt sprawia wrażenie nudnego. W większości projektów o wyrafinowanym wyglądzie nie zastosowano wyśrodkowania, lecz wyrównanie do lewej lub do prawej. Nigdy nie należy wyśrodkowywać nagłówków nad wyrównanym do lewej strony tekstem, w którym widoczne są wcięcia. Jeśli tekst nie ma wyraźnej lewej i prawej krawędzi, to nie widać, czy nagłówek jest rzeczywiście wyśrodkowany.

Powtarzanie (konsekwencja)

Chodzi o wizualny klucz wiążący całą publikację. Powtarzanie to główny czynnik wpływający na jednolity wygląd stron. Czytelnik otwierający dokument nie powinien mieć wątpliwości, że strona 3 i strona 12 rzeczywiście wchodzą w skład tej samej publikacji. Powtarzanym elementem może być pogrubiona odmiana kroju pisma, gruba linia (kreska), szczególny punktor, kolor, szczegół projektowy, specyficzny rodzaj formatowania, relacje przestrzenne i tym podobne.

Jeśli publikacja jest bardzo konsekwentnie zaprojektowana, można sobie pozwolić na użycie kilku zaskakujących elementów — w odmienny sposób przedstawić te, które mają zwracać na siebie szczególną uwagę.

Czasami powtarzane elementy nie są dokładnie takimi samymi obiektami, ale tak do siebie pasują, że ich związek jest niezaprzeczalny (np. mały trójkącik obracany na różne sposoby).

Kontrast

Idea kryjąca się pod tym pojęciem to unikanie umieszczania na stronie elementów, które są zbyt do siebie podobne. Jeżeli elementy (czcionka, kolor, rozmiar, grubość linii, kształt, odstęp itp.) nie są takie same, wtedy należy je znacznie zróżnicować. Czyli unikajmy np. zestawienia bordowego z czarnym, linii nieznacznie różniących się grubością, czcionek nieznacznie różniących się wielkością itp. Kontrast często stanowi najbardziej istotną atrakcję wizualną projektu.

Aby kontrast był skuteczny, musi być odpowiednio silny. Jeżeli dwa elementy różnią się tylko nieznacznie, wtedy zamiast kontrastu mamy konflikt.

Zastanówmy się, który element projektu jest najciekawszy lub najważniejszy, i podkreślmy go. Kontrastujące elementy nie powinny wprowadzać oglądającego w błąd ani skupiać uwagi na czymś, co nie powinno jej przyciągać.

Dodawanie kontrastu jest chyba najprzyjemniejszym i najbardziej satysfakcjonującym sposobem zwiększania wizualnej atrakcyjności projektu. Najważniejsze rzeczy powinny być wzmocnione.

Jeśli wszystko na stronie jest duże, grube i błyszczące, wtedy nie ma żadnego kontrastu!

Kolor

Barwy podstawowe to żółty, czerwony i niebieski. Umieśćmy je w równych odległościach od siebie na kole. Jeśli któryś z tych kolorów wymieszamy z identyczną ilością następnego, otrzymamy barwy pochodne (żółty i niebieski daje zielony, niebieski i czerwony — fioletowy itd.). Z kolei mieszanie barw pochodnych daje barwy trzeciorzędowe. Kolory znajdują się albo po „ciepłej” stronie (domieszka koloru czerwonego lub żółtego) albo po „chłodnej” (domieszka koloru niebieskiego). Jeśli chcemy ze sobą barwy ciepłe i chłodne, zawsze w mniejszym stopniu należy wykorzystywać te pierwsze — chłodne kolory powinny stanowić tło dla ciepłych.

Koło barw

Kolory leżące dokładnie naprzeciw siebie, to tzw. barwy dopełniające — często najlepiej sprawdzają się w zestawieniach, w których jeden jest główny, a drugi służy do akcentowania. Zestaw trzech kolorów znajdujących się w takiej samej odległości od siebie tworzy triadę przyjemnych dla oka kolorów. Połączenie analogiczne składa się z 2-3 kolorów, które znajdują się obok siebie na kole barw, co daje harmonijną kombinację. Kolory analogiczne dają projektowi charakter stonowany i spokojny, barwy dopełniające dodadzą wizualnej dynamiki.

Zestawy kolorów dla projektu wybieramy na podstawie barwy loga firmy, dominującego koloru zdjęć dołączanych do publikacji, tematyki (np. pory roku) itp.

Gdy wybierzemy jedno z połączeń kolorów według klucza z poprzedniego akapitu, to możemy jeszcze dowolnie manipulować odcieniami tych kolorów wiedząc, że „będą do siebie pasować”. Kolor czerwony, żółty i niebieski (triada podstawowa) to niezwykle częste połączenie wśród produktów dziecięcych, ale nie dotyczy to kombinacji różnych odcieni tych kolorów. Połączenie monochromatyczne polega na wykorzystaniu tylko jednej barwy, ale wspieranej przez dowolną ilość odpowiednich dla niej odcieni.

Ton to pojęcie oznaczające jedną z własności koloru: jasność, nasycenie lub barwę. Zbyt podobne tony kolorów tła i tekstu utrudniają odbiór tekstu (słaby kontrast).

Modele koloru

W rzeczywistym świecie spektrum światła widzialnego uderza w przedmioty. Te z kolei wchłaniają (lub przyjmują) większość tego spektrum, a to, czego nie uda im się wchłonąć, odbijane jest w stronę naszych oczu jako kolor. Model CMYK używany w poligrafii (Cyan, Magenta, Yellow, Key color) odzwierciedla właściwości świata fizycznego. Na monitorze kolory światła nie ulegają odbiciu, lecz zostają skierowane wprost do naszych oczu — tutaj mamy do czynienia z modelem kolorów RGB (Red, Green, Blue).

W modelu CMYK kolor czarny jest połączeniem wszystkich kolorów, a barwa biała brakiem wszystkich kolorów. W modelu RGB — odwrotnie.

Każda konwersja z modelu CMYK do RGB to utrata części danych — elementy graficzne najlepiej opracowywać w RGB, a na samym końcu przekonwertować je do modelu CMYK.

Dodatkowe informacje

Ludzie starsi słabiej widzą barwę niebieską i zieloną, inaczej interpretują różnice między kolorami i wyrazistość odcieni. W wielu językach tym samym słowem określa się kolor niebieski i zielony.
Biel w naszej kulturze jest symbolem czystości, w innych — śmierci.
Barwy nasycone zwracają uwagę, ale nie nadają się na tło (męczą wzrok), a w obecności barw jasnych ciemne wydają się jeszcze ciemniejsze i odwrotnie.
Czerwony, pomarańczowy i żółty w dużych ilościach razi i irytuje.
Najlepiej w całej publikacji korzystać z 2-3 kolorów, najlepiej dominujących na zdjęciach.
Palety wykorzystywane przez komputery klasy PC i Macintosh różnią się od siebie. Tylko 216 barw jest wspólnych dla wszystkich przeglądarek w obu systemach.

Słowniczek

adiustacja
wskazówki dotyczące korekt w składzie tekstu, naniesione ręcznie na wstępny wydruk publikacji
„chuda” spacja
niełamiąca (twarda) spacja o szerokości jednej czwartej firetu
cudzysłów prosty
boleśnie oczywisty dowód nieprofesjonalnego składu
cycero
typograficzna jednostka miary, nieco większa od pica. 1 cycero ma długość 12 punktów didota, 12.75 punktów PostScript i 4.512 mm.
cyfry tabelaryczne
cyfry o stałej szerokości znaku, które można elegancko wyrównywać nad sobą w tabelach i zestawieniach.
didot
typograficzna jednostka miary, potoczna nazwa punktu typograficznego w systemie Didota. 12 punktów w tym systemie daje 1 cycero; podobnie jak 12 punktów w systemie Pica daje 1 pica.
druk offsetowy
proces drukowania polegający na przeniesieniu obrazu z blachy (formy drukowej) na cylinder pośredni i dopiero z niego na papier.
fleuron
ornament typograficzny, często nawiązujący kształtem do liści i kwiatów
glif
określony wariant znaku; w niektórych krojach OpenType jedna litera (np. A) może mieć nawet 8 różnych glifów, odzwierciedlających jej różne warianty

gotyk
rodzaj pisma, zwany też krojem niemieckim, pismem gotyckim i — błędnie — pismem staroangielskim

hinty
dodatkowe informacje zawarte w niektórych fontach, zapewniające optymalny sposób ich wyświetlania lub drukowania
linia włosowa
linia lub podkreślenie o grubości 1/4 punktu
majuskuły
wielkie litery alfabetu
metryka kroju
szczegółowe parametry danego kroju pisma, takie jak wysokość majuskuł, dane o parach kerningowych itp.
minuskuły
małe litery alfabetu
obwiednia
niewidoczny prostokąt otaczający blok tekstu lub element graficzny w programach do składu publikacji
pica
1. miara typograficzna. Jeden pica składa się z 12 punktów. Sześć pica ma długość 1 cala. 2. pojęcie zaczerpnięte z maszynopisania, określające standardowy krój o stałej szerokości znaków, którego dziesięć znaków zajmowało dokładnie 1 cal (w odróżnieniu od kroju elite, w którym na cal przypadało 12 znaków)
półfiret, en
pozioma jednostka miary równa połowie stopnia użytego pisma. Jej wartość jest zbliżona do szerokości wielkiej litery N
ppi
skrót od ang. pixels per inch (punktów na cal). Jednostka miary rozdzielczości obrazu wyświetlanego na ekranie
punkt
najmniejsza typograficzna jednostka miary. W typografii cyfrowej na cal przypadają 72 punkty, a 12 punktów daje 1 pica. Tradycyjnie (w składzie zecerskim) na cal przypadało 72.27 punktu.
rodzina kroju
wszystkie warianty i odmiany jednego kroju o wspólnych, charakterystycznych cechach i tej samej nazwie
sierota
potoczne określenie wiszącego spójnika – błędu pozostawienia samotnego znaku na końcu wersu; jest to prawdopodobnie zjawisko określane jako błąd tylko w typografii polskiej i czeskiej, nieznane w językach, w których nie występują wyrazy jednoliterowe
strefa dzielenia wyrazów
wyróżniony zakres łamu w pobliżu prawego marginesu, w ramach którego podejmowane są decyzje o dzieleniu wyrazów
styl pisma
wariant określonego kroju, różniący się od innych np. grubością lub szerokością. Jednym ze stylów pisma jest kursywa
szewc
potoczne określenie błędu łamania tekstu, polegającego na pozostawieniu na końcu łamu samotnego wiersza akapitowego (pierwszego wiersza akapitu)
tekst podstawowy
właściwy tekst publikacji, podzielony na akapity. Tekst podstawowy jest zazwyczaj składany krojem w stopniu od 8 do 12 punktów
typografia
sztuka projektowania publikacji i krojów pisma
ukośnik ułamkowy
niełamiący (twardy) ukośnik stosowany do zapisywania ułamków zwykłych. Różni się nieznacznie od zwykłych ukośników — jest odrobinę cieńszy i bardziej pochylony
verso/recto
lewa/prawa strona pary stron widzących (czyli dwóch sąsiednich stron, widocznych jednocześnie po otwarciu publikacji); zawsze oznaczona numerem parzystym/nieparzystym
wariant optyczny
wariant kroju pisma przystosowany do składania tekstu w określonym rozmiarze.
wysokość tekstu
wysokość małych liter w danym kroju, z pominięciem ich wydłużeń górnych i dolnych; zwana także wysokością minuskuł, wysokością x; ponieważ najistotniejsza część liter mieści się w wysokości x, ta miara najbardziej wpływa na pierwsze wizualne wrażenie podczas patrzenia na pismo.

Literatura

DTP, 5.0 out of 5 based on 3 ratings
Share and Enjoy:
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Śledzik
  • Blip
  • Blogger.com
  • Gadu-Gadu Live
  • LinkedIn
  • MySpace
  • Wykop

2 Komentarzy do “DTP”

  1. Elena napisał(a):

    Super, dziękuje za informacje!!
    Okazały się bardzo przydatne!!

  2. Adam Emanuel napisał(a):

    Fajny artykuł, dla takiego laika jak ja sporo przydatnych obserwacji. Pozwolę sobie wydrukować i trzymać gdzieś pod ręką na biurku.

Zostaw komentarz

XHTML: Możesz użyć następujących tagów: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>